قیمت مقوا در بازار مواد اولیه صنعت چاپ و بسته‌بندی به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های تولیدکنندگان تبدیل شده است؛ به‌طوری که رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته‌بندی ایران می‌گوید قیمت برخی مقواهای پرمصرف که سال گذشته حدود کیلویی ۷۵ هزار تومان بود، اکنون به محدوده ۵۵۰ تا ۶۰۰ هزار تومان رسیده است.
به گزارش صنعتگرد به نقل از بازار، بابک عابدین، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته‌بندی ایران، تأمین مستمر و قابل پیش‌بینی مواد اولیه را مهم‌ترین چالش فعلی این صنعت دانسته و خواستار تسهیل ورود کاغذ، مقوا و دیگر مواد مورد نیاز تولید از مبادی وارداتی شده است.
به گفته عابدین، در بسته‌بندی‌های سلولزی حدود ۸۰ درصد قیمت تمام‌شده به کاغذ و مقوا اختصاص دارد؛ موضوعی که باعث شده جهش قیمت این مواد اولیه مستقیماً محاسبات تولیدکنندگان جعبه و بسته‌بندی را تحت تأثیر قرار دهد.
او می‌گوید قیمت مقوای FBB و برخی مقواهای پرمصرف که در مدت مشابه سال گذشته حدود کیلویی ۷۵ هزار تومان بود، اکنون در برخی معاملات به حدود ۵۵۰ تا ۶۰۰ هزار تومان رسیده است. در سقف این محدوده، قیمت مورد اشاره حدود هشت برابر نرخ عنوان‌شده برای سال گذشته است.
قیمت مقوا صنعت بسته‌بندی را تحت فشار قرار داده است
افزایش هزینه مواد اولیه برای صنعت بسته‌بندی فقط به معنای گران‌تر شدن یک ورق مقوا نیست. جعبه و بسته‌بندی بخشی از زنجیره تولید محصولاتی مانند مواد غذایی، دارو، محصولات بهداشتی و آرایشی، شوینده‌ها، قطعات یدکی، محصولات الکترونیکی، غلات، شیرینی و شکلات و نوشیدنی است. بنابراین بی‌ثباتی در این بازار می‌تواند به بخش بزرگی از صنایع تولیدی منتقل شود.
عابدین تأکید کرده است که مشکل اصلی تولیدکنندگان تنها سطح قیمت نیست، بلکه امکان پیش‌بینی قیمت و دسترسی مستمر به مواد اولیه نیز کاهش یافته است. یک واحد بسته‌بندی ممکن است امروز بر اساس نرخ موجود برای مشتری پیش‌فاکتور صادر کند، اما در زمان خرید مواد اولیه با قیمت دیگری روبه‌رو شود؛ مسئله‌ای که در سفارش‌های بزرگ می‌تواند حاشیه سود قرارداد را از بین ببرد.
گزارش‌های دیگری که طی روزهای اخیر از بازار منتشر شده نیز این بی‌ثباتی را تأیید می‌کنند. در نخستین گردهمایی بررسی چالش‌های زنجیره تأمین صنعت چاپ و بسته‌بندی که ۹ مهر برگزار شد، عابدین قیمت مقوای ایندربرد را حدود ۵۲۰ تا ۵۳۰ هزار تومان در هر کیلوگرم اعلام کرده و از توقف مقطعی عرضه هنگام تغییر نرخ‌ها سخن گفته بود.
در عین حال، قیمت‌های مشاهده‌شده برای انواع ایندربرد در بازار یکسان نیست. برخی عرضه‌کنندگان در هفته‌های اخیر نرخ‌هایی در محدوده ۴۸۰ تا ۵۲۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم درج کرده‌اند. بنابراین رقم ۵۵۰ تا ۶۰۰ هزار تومان مطرح‌شده از سوی رئیس اتحادیه را باید با توجه به نوع مقوا، برند، شرایط خرید و زمان معامله ارزیابی کرد و نمی‌توان آن را نرخ ثابت همه انواع مقوا دانست.
کاغذ تحریر هم از موج افزایش قیمت عقب نماند
افزایش قیمت تنها محدود به مقوا نیست. رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته‌بندی می‌گوید قیمت یک بند کاغذ تحریر ۷۰ گرمی که در مدت مشابه سال قبل حدود سه میلیون تومان بوده، اکنون به بیش از ۱۲ میلیون تومان رسیده است.
روند ماه‌های اخیر بازار نیز از افزایش سریع قیمت کاغذ حکایت دارد. تسنیم در ۶ مرداد ۱۴۰۵ قیمت یک بند کاغذ تحریر ۷۰ در ۱۰۰ با گرماژ ۷۰ گرم را حدود شش میلیون تومان گزارش کرده بود. این رقم در گزارش ۱۷ شهریور همین خبرگزاری به حدود ۹ میلیون تومان رسید.
این روند نشان می‌دهد مسئله صنعت چاپ و بسته‌بندی تنها مقایسه قیمت امسال با سال گذشته نیست؛ بازار در فاصله چند ماه نیز چند مرحله افزایش قیمت را پشت سر گذاشته است.
از مواد پلیمری تا بسته‌بندی انعطاف‌پذیر
بخش دیگری از فشار هزینه‌ای مربوط به بسته‌بندی‌های انعطاف‌پذیر است. انواع مواد پلیمری در تولید لفاف‌ها، لیبل‌ها و بسته‌بندی محصولات غذایی، لبنی، نوشیدنی، شوینده و دارویی استفاده می‌شوند و به گفته عابدین، این گروه از مواد اولیه نیز با افزایش قیمت و نوسان عرضه مواجه شده‌اند.
او معتقد است عرضه محدود و مقطعی برخی مواد باعث شده تولیدکنندگان نتوانند بر مبنای یک قیمت نسبتاً پایدار برنامه‌ریزی کنند. به گفته رئیس اتحادیه، در برخی موارد با تغییر نرخ ارز عرضه متوقف می‌شود و کالا بعداً با نرخ جدید دوباره به بازار بازمی‌گردد.
پیشنهاد بخش خصوصی برای واردات مواد اولیه
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته‌بندی بخشی از راه‌حل را در تسهیل واردات کاغذ و مقوا می‌داند. به گفته او، بخشی از نیاز صنعت به این مواد ناگزیر از طریق واردات تأمین می‌شود و مشکلات لجستیکی، تأمین ارز و فرآیند ورود کالا می‌تواند دسترسی تولیدکننده به مواد اولیه را دشوارتر کند.
او پیشنهاد کرده است تشکل‌ها و اتحادیه‌های تخصصی با تشکیل کنسرسیوم، نیاز ارزی اعضای خود برای دوره‌هایی مانند شش ماه را برآورد کنند و تأمین بخشی از مواد اولیه به‌صورت تجمیعی انجام شود.
عابدین همچنین معتقد است اگر امکان تأمین ارز و واردات بخش خصوصی با سازوکاری مشخص فراهم شود، می‌توان بعضی انواع مقوا را با قیمت پایین‌تری به بازار رساند. او رقم حدود ۳۰۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم را به‌عنوان یک برآورد در صورت بهبود شرایط تأمین مطرح کرده است؛ رقمی که باید آن را پیشنهاد و برآورد فعال صنفی دانست، نه قیمت قطعی آینده بازار.
نحوه افزایش هزینه بسته‌بندی به قیمت کالا
اهمیت این تحول از آنجا بیشتر می‌شود که بسته‌بندی یک صنعت مستقل از سایر بخش‌های تولید نیست. بسیاری از کارخانه‌های غذایی، دارویی، شوینده، آرایشی و صنایع مصرفی برای عرضه محصول خود به جعبه، لیبل، لفاف یا سایر انواع بسته‌بندی وابسته‌اند.
اگر مطابق گفته رئیس اتحادیه حدود ۸۰ درصد هزینه تولید برخی بسته‌بندی‌های سلولزی مربوط به کاغذ و مقوا باشد، تغییر قیمت این ماده اولیه اثر قابل‌توجهی بر قیمت تمام‌شده بسته‌بندی خواهد داشت. به بیان ساده، حتی با ثابت ماندن دستمزد، انرژی، چاپ، حمل‌ونقل و سایر هزینه‌ها، جهش قیمت ماده‌ای که چنین سهم بالایی در ساختار هزینه دارد، فضای محدودی برای جذب افزایش قیمت توسط تولیدکننده باقی می‌گذارد.
در نهایت بخشی از این فشار می‌تواند در مذاکرات میان چاپخانه و کارخانه، تغییر نوع یا گرماژ بسته‌بندی، کاهش حاشیه سود یا افزایش قیمت بسته‌بندی خود را نشان دهد و در مرحله بعد به هزینه نهایی کالای مصرفی منتقل شود.
تحلیل صنعتگرد؛ مسئله فقط گرانی مقوا نیست
آنچه برای کارخانه‌ها اهمیت بیشتری دارد، بی‌ثباتی قیمت و عرضه مواد اولیه است. یک تولیدکننده در شرایط افزایش تدریجی اما قابل پیش‌بینی قیمت‌ها می‌تواند قرارداد، موجودی انبار و قیمت فروش خود را مدیریت کند؛ اما وقتی فاصله میان صدور پیش‌فاکتور و خرید مواد اولیه با تغییر قابل‌توجه نرخ همراه شود، ریسک قرارداد مستقیماً بر دوش تولیدکننده بسته‌بندی قرار می‌گیرد.
این مسئله برای واحدهایی که سفارش‌های بزرگ صنایع غذایی و دارویی را با قراردادهای مدت‌دار می‌پذیرند، اهمیت بیشتری دارد. در چنین شرایطی، سرمایه در گردش بیشتری برای خرید همان حجم ماده اولیه نیاز است و زمان اعتبار پیش‌فاکتورها نیز کوتاه‌تر می‌شود.
از سوی دیگر، مقایسه قیمت‌های اعلامی در بازار نشان می‌دهد که صرفاً افزایش نرخ ارز توضیح‌دهنده همه اختلاف قیمت‌ها نیست؛ زمان عرضه، نوع کالا، برند، نحوه تأمین ارز، موجودی بازار و شرایط فروش نیز بر قیمت نهایی مؤثرند. به همین دلیل، تسهیل واردات زمانی می‌تواند اثر پایدار بر بازار بگذارد که همزمان امکان تأمین مستمر، رقابت بیشتر در سمت عرضه و کاهش وقفه‌های ثبت سفارش و ترخیص فراهم شود.
برای صنایع مصرف‌کننده بسته‌بندی نیز پیام روشن است: کاغذ و مقوا دیگر یک قلم فرعی در خرید کارخانه نیست. در شرایط فعلی، قرارداد تأمین بسته‌بندی، مدت اعتبار قیمت، موجودی مواد اولیه تأمین‌کننده و امکان جایگزینی نوع مقوا می‌تواند مستقیماً بر هزینه و زمان تحویل محصول نهایی اثر بگذارد.
