افزایش ناگهانی قیمت مواد اولیه پتروشیمی، بازار بسیاری از صنایع کشور را تحت فشار قرار داده است. در هفتههای اخیر قیمت پلاستیک و نایلکس تا سه برابر افزایش یافته و فعالان صنعتی از رشد حدود ۳۰ درصدی قیمت تایر و لاستیک خبر میدهند؛ موضوعی که نگرانی جدی در میان تولیدکنندگان صنایع بستهبندی، غذایی و خودروسازی درباره تأمین مواد اولیه ایجاد کرده است.
جهش قیمت مواد اولیه؛ فشار بر صنایع پاییندستی
گزارشها از بازار مواد اولیه نشان میدهد که با اختلال در تولید برخی مجتمعهای پتروشیمی، قیمت پلیمرهایی مانند پلیاتیلن و پلیپروپیلن بهطور قابلتوجهی افزایش یافته است. این افزایش قیمت به سرعت به صنایع مصرفکننده منتقل شده و هزینه تولید در بخشهایی مانند بستهبندی مواد غذایی، لوازم خانگی، تجهیزات پزشکی و صنایع پلاستیک را بالا برده است.
در همین حال فعالان صنعت تایر و لاستیک نیز از افزایش حدود ۳۰ درصدی قیمتها خبر میدهند؛ روندی که میتواند در ماههای آینده بر قیمت محصولات نهایی در بازار اثر بگذارد.
نگرانی خودروسازان از تأمین مواد پتروشیمی
صنعت خودرو یکی از مصرفکنندگان بزرگ مواد پتروشیمی است. بر اساس برآوردهای صنعتی، برای تولید هر خودرو حدود ۲۶۰ کیلوگرم مواد اولیه پتروشیمی مصرف میشود. بنابراین در صورت تولید سالانه یک میلیون دستگاه خودرو، حدود ۲۶۰ هزار تن مواد اولیه مورد نیاز خواهد بود که نزدیک به نیمی از آن از طریق واردات تأمین میشود.
با افزایش قیمتها و محدودیت در عرضه، تأمین این مواد با عدم قطعیت مواجه شده است.
ممنوعیت صادرات پتروشیمی برای تأمین نیاز داخلی
در واکنش به شرایط موجود، دفتر صادرات گمرک ایران ممنوعیت صادرات تمامی کدتعرفههای پتروشیمی را تا اطلاع ثانوی ابلاغ کرده است. هدف از این اقدام، اولویت دادن به تأمین نیاز داخلی صنایع پاییندستی عنوان شده است.
با این حال برخی فعالان صنعتی معتقدند این اقدام به تنهایی کافی نیست و برای کنترل بازار باید مسیر واردات مواد اولیه نیز تسهیل شود.
پیشنهاد بخش خصوصی؛ تسهیل واردات و اصلاح مقررات
سعید تاجیک، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی تهران، معتقد است در شرایط بحرانی فعلی باید قواعد ثبت سفارش و واردات مواد اولیه متناسب با شرایط جنگی و پساجنگی بازنگری شود.
همچنین برخی مسئولان صنعتی پیشنهاد دادهاند بانک مرکزی تسهیلات ارزی ویژه برای تأمین مواد اولیه پتروشیمی در اختیار تولیدکنندگان قرار دهد.
وابستگی گسترده صنایع به محصولات پتروشیمی
بررسی ساختار صنعتی کشور نشان میدهد بسیاری از صنایع به محصولات پتروشیمی وابستهاند. برای نمونه:
- در صنایع نساجی حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد مواد اولیه به پلیاستر وابسته است.
- در صنایع پلاستیک، تایر و محصولات بهداشتی این وابستگی حتی بیشتر است.
- صنایع غذایی نیز برای بستهبندی و بطریهای مصرفی به پلیمرها وابستگی مستقیم دارند.
اختلال در هابهای پتروشیمی و تأثیر بر صادرات
در روزهای چهارم و ششم آوریل، بخشی از زیرساختهای کلیدی در هابهای پتروشیمی ماهشهر و عسلویه به دلیل آسیب به شبکه برق و خطوط انتقال از مدار خارج شد؛ موضوعی که به گفته کارشناسان میتواند بر کل زنجیره تولید تأثیر بگذارد.
برآوردها نشان میدهد ارزش صادرات سالانه پتروشیمی ایران حدود ۱۳ میلیارد دلار است و این صنعت بین ۱۵ تا ۲۰ درصد صادرات غیرنفتی کشور را تشکیل میدهد.
موجودی انبارها؛ راهکار کوتاهمدت
با وجود فشار بازار، مدیر توسعه صنایع پاییندستی شرکت ملی صنایع پتروشیمی اعلام کرده است که بخشی از نیاز تولید در کوتاهمدت از طریق ذخایر و موجودی انبارها قابل تأمین است.
به گفته او، در تأمین مواد اولیه مورد نیاز برای اقلام حیاتی مانند سرم و سرنگ در حال حاضر مشکلی وجود ندارد.
اثر بحران بر بازار جهانی پتروشیمی
اختلال در تولید و صادرات محصولات پتروشیمی تنها بازار داخلی ایران را تحت تأثیر قرار نداده است. گزارشها نشان میدهد قیمت جهانی برخی محصولات مانند پلیپروپیلن و پلیاتیلن بین ۴۰ تا ۴۷ درصد افزایش یافته و به بالاترین سطح چهار سال اخیر رسیده است.
همچنین قیمت کود اوره نسبت به ابتدای سال میلادی بیش از دو برابر شده و به حدود ۹۰۰ دلار در هر تن رسیده است.
جمعبندی صنعتگرد
بحران اخیر نشان میدهد پتروشیمی یکی از گلوگاههای حیاتی اقتصاد صنعتی ایران است. افزایش قیمت مواد اولیه و اختلال در تولید میتواند زنجیرهای از صنایع پاییندستی، از بستهبندی و نساجی تا خودروسازی و کشاورزی را تحت تأثیر قرار دهد. در چنین شرایطی، مدیریت عرضه داخلی، تسهیل واردات مواد اولیه و حمایت مالی از تولیدکنندگان میتواند از تعمیق بحران در زنجیره تولید جلوگیری کند.
