بازار خودرو ایران در فاصله مهر تا هفته نخست آبان ۱۴۰۵ با افزایش قیمت در بخش قابل‌توجهی از خودروهای داخلی، مونتاژی و وارداتی روبه‌رو شد. همزمان تولید سه خودروساز بزرگ کشور در نیمه نخست سال نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش یافت و واردات خودرو نیز با وجود رشد تعداد، تحت تأثیر تغییر تعرفه‌ها، تأمین ارز و مقررات ثبت سفارش قرار گرفت.
به گزارش صنعتگرد، بررسی داده‌های یک ماه اخیر نشان می‌دهد نمی‌توان افزایش قیمت خودرو را تنها به یک عامل نسبت داد. رشد هزینه تولید، نوسانات ارزی، کاهش تیراژ خودروسازان، تغییر قیمت کارخانه‌ای برخی محصولات و ابهام‌های مربوط به واردات، به‌طور همزمان بر بازار اثر گذاشته‌اند. در چنین شرایطی، قیمت بسیاری از خودروها افزایش یافته، اما میزان تحرک معاملات در همه بخش‌های بازار یکسان نبوده است.
قیمت خودرو در مهر ۱۴۰۵ چقدر افزایش یافت؟
بررسی چند محصول از گروه‌های داخلی، مونتاژی و وارداتی نشان می‌دهد افزایش قیمت در مهرماه محدود به یک بخش خاص نبوده است. دنا پلاس EF7P شش‌دنده مدل ۱۴۰۵ در فاصله ۶ مهر تا ۵ آبان به حدود ۳ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان رسید و نسبت به ابتدای دوره نزدیک به ۲۹.۷ درصد افزایش قیمت ثبت کرد. لاماری ایما نیز از حدود ۶ میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان به ۷ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان رسید که رشد نزدیک به ۲۲ درصدی را نشان می‌دهد. در بازار وارداتی‌ها، تویوتا کرولا کراس هیبرید از حدود ۸ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان به ۹ میلیارد و ۹۰۰ میلیون تومان افزایش یافت؛ یعنی حدود ۱۸ درصد رشد در یک ماه.
این ارقام نمونه‌هایی از بازار هستند و نباید به‌عنوان شاخص رسمی تغییر قیمت کل خودروهای کشور تلقی شوند. شدت افزایش در مدل‌های مختلف متفاوت بوده و عواملی مانند موجودی خودرو، میزان عرضه شرکت، نرخ ارز و اخبار مربوط به واردات بر هر مدل اثر متفاوتی گذاشته‌اند. از سوی دیگر، قیمت‌های اعلامی بازار همواره الزاماً با نرخ نهایی همه معاملات یکسان نیست؛ بنابراین برای ارزیابی دقیق بازار باید علاوه بر قیمت، حجم عرضه و معاملات واقعی نیز در نظر گرفته شود.
افت تولید خودرو؛ عرضه داخلی پایین‌تر از سال گذشته
یکی از مهم‌ترین متغیرهای بازار امسال، کاهش تولید خودروسازان بزرگ است. براساس اطلاعات منتشرشده از عملکرد شرکت‌ها در سامانه کدال، ایران‌خودرو، سایپا و پارس‌خودرو طی شش ماه نخست سال ۱۴۰۵ در مجموع ۲۸۰ هزار و ۲۷۷ دستگاه خودروی سواری تولید کردند. تولید همین سه شرکت در مدت مشابه سال ۱۴۰۴ حدود ۴۰۶ هزار و ۲۱۸ دستگاه بود؛ به این ترتیب تیراژ آنها در نیمه نخست امسال ۱۲۵ هزار و ۹۴۱ دستگاه معادل حدود ۳۱ درصد کاهش یافته است. ایران‌خودرو با تولید ۲۰۴ هزار و ۶۴۷ دستگاه، سایپا با ۶۲ هزار و ۹۸۵ دستگاه و پارس‌خودرو با ۱۲ هزار و ۶۴۵ دستگاه سهم اصلی این تولید را داشته‌اند.
با این حال، عملکرد ماهانه نشان می‌دهد وضعیت تولید در تمام ماه‌ها یکسان نبوده است. تولید این سه شرکت از ۳۳ هزار و ۵۱۶ دستگاه در مرداد به ۵۸ هزار و ۵۴۰ دستگاه در شهریور رسید که رشد ماهانه قابل توجهی محسوب می‌شود. بنابراین نشانه‌هایی از بهبود کوتاه‌مدت تولید دیده شده، اما آمار تجمیعی شش‌ماهه همچنان فاصله محسوسی با سال گذشته دارد. ادامه این روند در نیمه دوم سال اهمیت زیادی دارد؛ زیرا افزایش پایدار عرضه می‌تواند یکی از عوامل مؤثر در کاهش فشار قیمتی بازار باشد.
بازار خودرو؛ افزایش قیمت در کنار معاملات محتاطانه
بازار خودرو در مهرماه صرفاً یک بازار صعودی پرمعامله نبوده است. گزارش‌های میدانی درباره میزان تقاضا تصویر کاملاً یکسانی ارائه نمی‌کنند؛ برخی از کم‌رمق بودن معاملات و فاصله میان قیمت پیشنهادی فروشندگان و خریداران خبر می‌دهند، در حالی که در برخی مدل‌های پرتقاضا و خودروهای دارای عرضه محدود، خریدار همچنان در بازار حضور دارد.
در عین حال، افزایش قیمت خودروهای صفر باعث شده توجه بخشی از بازار به خودروهای کارکرده و مدل‌های ارزان‌تر بیشتر شود. با این حال، به دلیل نبود آمار رسمی و منظم از تعداد معاملات روزانه خودرو صفر و دست‌دوم، نمی‌توان سهم دقیق هر بخش از تقاضا را با قطعیت اعلام کرد. آنچه روشن‌تر است این است که قیمت در مهرماه سریع‌تر از میزان رونق معاملات حرکت کرده و تفاوت رفتار بازار میان خودروهای داخلی، مونتاژی و وارداتی افزایش یافته است.
واردات خودرو در ۱۴۰۵؛ رشد واردات در کنار تعرفه و محدودیت‌های اجرایی
آمار پنج‌ماهه نشان می‌دهد واردات خودرو در سال ۱۴۰۵ از نظر تعداد و ارزش افزایش یافته است. در این مدت ۲۷ هزار و ۲۳۵ دستگاه خودرو به ارزش ۷۴۳ میلیون دلار وارد کشور شده؛ در حالی که در پنج ماه نخست سال ۱۴۰۴، حدود ۱۹ هزار و ۵۸۶ دستگاه به ارزش ۴۳۲ میلیون دلار وارد شده بود. بر این اساس، تعداد خودروهای وارداتی حدود ۳۹ درصد و ارزش دلاری واردات نزدیک به ۷۲ درصد رشد کرده است. متوسط ارزش گمرکی هر خودروی وارداتی نیز از حدود ۲۲ هزار دلار به حدود ۲۷.۳ هزار دلار رسیده که می‌تواند نشان‌دهنده تغییر ترکیب سبد واردات به سمت خودروهای با ارزش بالاتر باشد.
با این حال، افزایش آمار واردات به معنای ورود سریع همین حجم خودرو به بازار مصرف نیست. تجربه سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد میان ثبت سفارش و واردات واقعی فاصله قابل‌توجهی وجود دارد؛ از حدود ۲۱۲ هزار و ۲۳۰ دستگاه ثبت سفارش‌شده، تنها ۶۲ هزار و ۷۰۸ دستگاه وارد کشور شد. در سال جاری نیز تأمین ارز، شرایط ثبت سفارش، الزامات گارانتی و خدمات پس از فروش، زمان ترخیص و تغییر تعرفه‌ها همچنان از مهم‌ترین گلوگاه‌های این مسیر هستند. در ابتدای آبان نیز حداقل حقوق ورودی خودروهای بنزینی و هیبریدی برای سال ۱۴۰۵ به ۱۰۰ درصد رسید که می‌تواند هزینه تمام‌شده برخی خودروهای وارداتی را افزایش دهد.
در نتیجه، اثر واردات بر بازار خودرو بیش از آنکه به تعداد مجوزها و ثبت سفارش‌ها وابسته باشد، به تعداد خودروهای واقعاً تأمین ارز شده، ترخیص‌شده و عرضه‌شده بستگی دارد. اگر ورود خودرو با ثبات مقررات و تأمین ارز مناسب ادامه پیدا کند، می‌تواند بخشی از محدودیت عرضه را جبران کند؛ اما افزایش تعرفه، کندی ترخیص یا محدودیت‌های ارزی می‌تواند اثر رشد واردات را بر بازار کاهش دهد.
| چالش واردات خودرو | داده و وضعیت فعلی | اثر بر بازار |
|---|---|---|
| تأمین ارز | واردات پنج‌ماهه حدود ۷۴۳ میلیون دلار بوده و ادامه ورود خودرو به تخصیص ارز وابسته است | تأخیر در تخصیص ارز می‌تواند ورود و عرضه خودرو را کند کند |
| ثبت سفارش | تجربه ۱۴۰۴ نشان داد از ۲۱۲ هزار ثبت سفارش، فقط حدود ۶۲.۷ هزار خودرو وارد شد | ثبت سفارش الزاماً به معنی عرضه خودرو در بازار نیست |
| ترکیب واردات | سهم خودروهای برقی و هیبریدی در سبد واردات افزایش یافته است | تغییر ترکیب واردات می‌تواند متوسط ارزش خودروهای ورودی را تغییر دهد |
| خدمات پس از فروش | داشتن شناسنامه گارانتی و توان خدماتی از شروط بررسی سهمیه واردات است | شرکت‌های فاقد زیرساخت خدماتی با محدودیت بیشتری روبه‌رو می‌شوند |
| تعرفه واردات | حداقل حقوق ورودی خودروهای بنزینی و هیبریدی در ابتدای آبان به ۱۰۰ درصد رسید | افزایش بالقوه قیمت تمام‌شده خودروهای وارداتی |
| ترخیص و عرضه | فاصله میان ورود به گمرک، ترخیص، شماره‌گذاری و تحویل همچنان وجود دارد | اثر واردات بر قیمت بازار با تأخیر ظاهر می‌شود |
