پایانه صادراتی مواد معدنی سبزوار با هدف تسهیل تجارت و صادرات تولیدات معدنی غرب خراسان رضوی در حال پیگیری است؛ منطقه‌ای که ۲۰۱ معدن دارای پروانه بهره‌برداری و بیش از یک میلیارد تن ذخیره معدنی دارد.
به گزارش صنعتگرد به نقل از ایرنا، محسن حنیف‌نژاد، رئیس اداره صنعت، معدن و تجارت سبزوار، اعلام کرده مقدمات اجرای این پایانه فراهم شده و ایجاد آن می‌تواند بخشی از فرآیندهای تجاری و صادراتی فعالان معدنی منطقه را ساده‌تر کند.
سبزوار بزرگ شامل شهرستان‌های سبزوار، جغتای، جوین، داورزن، خوشاب و ششتمد است و معادن طلا، منگنز، کرومیت، مس، خاک صنعتی و تیتانیوم از مهم‌ترین ظرفیت‌های معدنی این منطقه به شمار می‌روند. براساس آمار اعلام‌شده، بیش از ۱۶۰۰ نفر نیز در بخش معدن منطقه اشتغال دارند.
پایانه صادراتی مواد معدنی سبزوار چه تغییری در زنجیره معدن ایجاد می‌کند؟
اهمیت ایجاد پایانه صادراتی برای سبزوار تنها به افزایش حجم صادرات محدود نمی‌شود. برای یک منطقه معدنی، وجود زیرساخت متمرکز صادراتی می‌تواند بخشی از هزینه‌های هماهنگی، حمل، تجمیع محموله‌ها و فرآیندهای تجاری را کاهش دهد؛ البته اثر نهایی آن به نحوه طراحی پایانه، خدمات قابل ارائه و اتصال آن به شبکه حمل‌ونقل بستگی خواهد داشت.
رئیس اداره صمت سبزوار نیز در کنار موضوع پایانه صادراتی، تسهیل واردات ماشین‌آلات معدنی، استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان و تعیین تکلیف معادن غیرفعال را از محورهای مورد پیگیری برای حمایت از معادن منطقه اعلام کرده است.
روداب؛ تمرکز معادن فلزی و غیرفلزی در غرب خراسان رضوی
بخش روداب سبزوار یکی از نقاط اصلی تمرکز فعالیت‌های معدنی منطقه است. طبق اعلام اداره صمت، این بخش ۲۸ معدن با ذخایر فلزی و ۱۹ معدن با ذخایر غیرفلزی دارد. در عین حال، کمبود صنایع فرآوری و وجود معارضان محلی همچنان از چالش‌های توسعه معدن در این منطقه عنوان شده است.
موضوع فرآوری از این جهت اهمیت دارد که خروج ماده معدنی بدون تکمیل زنجیره ارزش، بخش مهمی از ارزش افزوده و اشتغال بالقوه را از منطقه خارج می‌کند. همین مسئله باعث شده ایجاد شهرک فرآوری معدنی در روداب نیز طی ماه‌های اخیر در دستور کار قرار گیرد. گزارش‌های محلی و رسانه‌ای از پیگیری جانمایی زمین و زیرساخت‌های این شهرک خبر داده‌اند.
سبزوار البته تجربه ایجاد واحدهای فرآوری را نیز دارد. برای نمونه، کارخانه فرآوری کنسانتره کرومیت این شهرستان در سال ۱۳۹۹ با ظرفیت سالانه ۷۵۰۰ تن به بهره‌برداری رسید؛ طرحی که با هدف تبدیل ماده خام کرومیت به محصول فرآوری‌شده اجرا شد.
سهم قابل‌توجه سبزوار از ذخایر معدنی خراسان رضوی
برای درک ابعاد ذخایر اعلام‌شده برای سبزوار بزرگ، می‌توان آن را با آمار کل استان مقایسه کرد. مدیرکل صمت خراسان رضوی در شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرده بود که ۱۱۱۰ پروانه بهره‌برداری معتبر معدنی در استان وجود دارد که مجموع ذخایر ثبت‌شده آنها ۲.۹ میلیارد تن است و بیش از ۱۴ هزار نفر در این بخش اشتغال دارند.
بر این اساس، ۲۰۱ پروانه بهره‌برداری اعلام‌شده برای منطقه سبزوار بزرگ معادل حدود ۱۸ درصد پروانه‌های معدنی استان است. همچنین ذخیره بیش از یک میلیارد تنی این منطقه، در صورت یکسان بودن مبنای آماری دو گزارش، در حدود یک‌سوم ذخایر ثبت‌شده معدنی خراسان رضوی قرار می‌گیرد.
این مقایسه نشان می‌دهد وزن معدنی غرب خراسان رضوی فقط به تعداد معادن محدود نیست و حجم ذخایر نیز قابل‌توجه است؛ موضوعی که توجیه اقتصادی توسعه زیرساخت‌هایی مانند پایانه صادراتی و صنایع فرآوری را تقویت می‌کند.
تحلیل صنعتگرد؛ پایانه صادراتی بدون توسعه فرآوری کافی نیست
ایجاد پایانه صادراتی در سبزوار می‌تواند یک حلقه مهم از زیرساخت تجارت مواد معدنی را تکمیل کند، اما چالش اصلی منطقه همچنان در ارزش افزوده پایین بخشی از زنجیره معدن قرار دارد.
اگر هدف فقط تسهیل خروج ماده معدنی باشد، پایانه صادراتی لزوماً به افزایش سهم منطقه از ارزش نهایی محصولات معدنی منجر نمی‌شود. اثر اقتصادی بزرگ‌تر زمانی شکل می‌گیرد که این زیرساخت در کنار شهرک فرآوری روداب، واحدهای فرآوری موجود و سرمایه‌گذاری‌های جدید در صنایع پایین‌دستی توسعه پیدا کند.
اعداد نیز همین ضرورت را نشان می‌دهند. منطقه‌ای با بیش از یک میلیارد تن ذخیره معدنی و ۲۰۱ معدن دارای پروانه بهره‌برداری، ظرفیت قابل‌توجهی در سمت استخراج دارد؛ اما خود مسئولان محلی همچنان کمبود صنایع فرآوری را یکی از موانع اصلی معرفی می‌کنند.
برای سرمایه‌گذاران، بنابراین جذاب‌ترین بخش این خبر شاید خود ساختمان پایانه صادراتی نباشد؛ بلکه شکل‌گیری احتمالی یک زنجیره جدید از استخراج، فرآوری، لجستیک و صادرات در غرب خراسان رضوی است. اگر پایانه صادراتی و شهرک فرآوری روداب به مرحله اجرا برسند، فرصت‌های سرمایه‌گذاری در فرآوری کرومیت، منگنز، تیتانیوم، مس و خدمات لجستیکی معدنی می‌تواند بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.
در عین حال، هنوز اطلاعاتی درباره محل دقیق پایانه، میزان سرمایه‌گذاری، ظرفیت جابه‌جایی، زمان آغاز عملیات و موعد بهره‌برداری اعلام نشده است. تا زمان مشخص‌شدن این جزئیات، این پروژه را باید در مرحله پیگیری و فراهم‌کردن مقدمات دانست، نه یک طرح واردشده به فاز اجرایی قطعی.
