وزارت نفت برای عبور از زمستان ۱۴۰۵ ذخیره سوخت مایع نیروگاهها و ذخایر گازوئیل و نفتکوره صنایع را افزایش داده است؛ اقدامی که قرار است در دورههای اوج مصرف گاز، بخشی از محدودیت تحویل گاز را جبران کند. با این حال، وزیر نفت میگوید بیش از ۱۲۰ میلیون مترمکعب از کسری ظرفیت گاز همچنان پابرجاست؛ عددی که نشان میدهد مدیریت انرژی صنایع در ماههای سرد همچنان یکی از مسائل مهم تولید خواهد بود.
به گزارش صنعتگرد، محسن پاکنژاد، وزیر نفت، پس از حضور در کمیسیون انرژی مجلس از برنامه وزارت نفت برای افزایش ذخیره سوخت مایع نیروگاهها و صنایع خبر داد. براساس این برنامه، در دورههایی که مصرف گاز خانگی و تجاری افزایش پیدا میکند، بخشی از کمبود گاز تحویلی نیروگاهها و صنایع باید از طریق گازوئیل و نفتکوره جبران شود.
این برنامه برای بخش صنعت از دو جهت اهمیت دارد؛ نخست اینکه کمبود گاز نیروگاهها میتواند بر تولید برق و در نهایت محدودیت برق کارخانهها اثر بگذارد و دوم اینکه برخی صنایع خود در فصل سرد با کاهش سهمیه گاز مواجه میشوند. به همین دلیل، میزان ذخایر سوخت جایگزین میتواند یکی از عوامل تعیینکننده وضعیت تولید در زمستان باشد.
سوخت زمستانی نیروگاهها چگونه تأمین میشود؟
وزیر نفت اعلام کرده ذخیرهسازی سوخت مایع نیروگاهها افزایش یافته و برای بخش صنایع نیز ذخیره گازوئیل و نفتکوره در دستور کار قرار گرفته است. هدف این است که در روزهای سرد، زمانی که اولویت مصرف گاز به بخش خانگی و تجاری منتقل میشود، کاهش تحویل گاز به نیروگاهها و واحدهای صنعتی تا حد ممکن از طریق سوخت جایگزین پوشش داده شود.
در بخش نیروگاهی، اهمیت این موضوع بیشتر است؛ زیرا کاهش گاز تحویلی نیروگاههای حرارتی میتواند نیاز آنها به سوخت مایع را افزایش دهد. اگر این سوخت بهموقع تأمین نشود، محدودیت تولید برق میتواند مستقیماً به شبکه و مصرفکنندگان صنعتی منتقل شود.
بنابراین ذخیرهسازی سوخت مایع را میتوان یکی از حلقههای اصلی برنامه تأمین انرژی زمستان دانست.
هنوز بیش از ۱۲۰ میلیون مترمکعب کسری وجود دارد
در کنار خبر افزایش ذخایر، بخش مهمتر سخنان وزیر نفت به وضعیت ظرفیت فراورش گاز مربوط میشود.
پاکنژاد اعلام کرد در پی خارج شدن چهار پالایشگاه گازی از مدار در جریان درگیریهای اواخر سال گذشته، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت فراورش گاز از دست رفت. به گفته او، با استفاده از ظرفیت خالی سایر پالایشگاهها نزدیک به ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این افت بازیابی شده است.
با وجود این بازیابی، وزیر نفت تأکید کرده بیش از ۱۲۰ میلیون مترمکعب کسری همچنان باقی مانده و این کمبود به ناترازی گاز سال جاری اضافه میشود.
این بخش از خبر برای مدیران صنعتی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا نشان میدهد افزایش ذخیره سوخت مایع به معنی برطرفشدن کامل ریسک انرژی زمستان نیست، بلکه بخشی از برنامه جبرانی برای مدیریت کمبود گاز است.
صنایع در زمستان چه نقشی برای سوخت جایگزین دارند؟
طبق برنامه اعلامشده وزارت نفت، ذخیرهسازی نفتکوره و گازوئیل برای صنایع افزایش پیدا کرده است تا در زمان محدودیت گاز، امکان ادامه فعالیت برخی واحدها از طریق سوخت جایگزین فراهم باشد.
اما امکان استفاده از سوخت مایع در همه صنایع یکسان نیست. برخی واحدهای تولیدی از نظر تجهیزات و مجوزهای زیستمحیطی امکان تغییر سوخت دارند، در حالی که تعدادی دیگر وابستگی بیشتری به گاز طبیعی دارند و جایگزینی سوخت برای آنها ساده نیست. از طرف دیگر، لجستیک انتقال سوخت، ظرفیت مخازن کارخانه، کیفیت سوخت و الزامات زیستمحیطی نیز در عملیاتیشدن این برنامه نقش دارند.
به همین دلیل، افزایش ذخایر در سطح کشور لزوماً به این معنا نیست که تمام صنایع بدون محدودیت انرژی زمستان را پشت سر خواهند گذاشت.
جدول تحویل گاز به نیروگاهها تنظیم شده است
یکی دیگر از اقداماتی که وزیر نفت به آن اشاره کرده، تنظیم جدول تخصیص و تحویل گاز با هماهنگی کمیسیون انرژی مجلس است.
طبق توضیحات پاکنژاد، این جدول تکلیف میزان تحویل گاز به بخشهای مختلف و بهویژه نیروگاهها را تا حد زیادی مشخص کرده است. وجود برنامه مشخص برای تحویل گاز میتواند امکان برنامهریزی دقیقتر برای سوخت جایگزین را فراهم کند؛ زیرا شرکتهای نفتی و نیروگاهی پیشاپیش تصویر روشنتری از کسری احتمالی گاز خواهند داشت.
برای صنایع نیز مهم خواهد بود که سهمیه و برنامه محدودیت احتمالی گاز پیش از آغاز موج سرما مشخص شود تا واحدها بتوانند برنامه تولید و تعمیرات خود را متناسب با آن تنظیم کنند.
«ذخیره کافی» به معنی حذف ریسک خاموشی صنایع نیست
عنوان رسمی وزارت نفت از ذخیره «سوخت مایع کافی» برای نیروگاهها سخن میگوید، اما همزمان اعلام وجود کسری بیش از ۱۲۰ میلیون مترمکعبی گاز نشان میدهد وضعیت زمستان همچنان نیازمند مدیریت دقیق است. در عمل، وضعیت برق صنایع به چند متغیر وابسته خواهد بود: میزان گاز تحویلی به نیروگاهها، حجم واقعی ذخیره گازوئیل و نفتکوره، سرعت انتقال سوخت به نیروگاهها، شدت سرمای زمستان و میزان رشد مصرف خانگی.
بنابراین افزایش ذخایر سوخت مایع را باید کاهشدهنده ریسک دانست، نه تضمینی برای حذف کامل محدودیتهای برق یا گاز صنایع.
این تفاوت برای برنامهریزی کارخانهها مهم است؛ بهویژه صنایعی که توقف و راهاندازی مجدد خطوط آنها هزینه بالایی دارد.
ناترازی گاز در زمستان فقط یک مسئله مربوط به صنعت نفت نیست. بخش بزرگی از تولید برق کشور به سوخت نیروگاههای حرارتی وابسته است و هرگونه کاهش گاز تحویلی به نیروگاهها باید یا با سوخت جایگزین جبران شود یا میتواند بر تولید برق اثر بگذارد.
به همین دلیل، ذخایر سوخت مایع نیروگاهها بهطور غیرمستقیم برای کارخانههای فولاد، سیمان، پتروشیمی، ماشینسازی و سایر صنایع برقبر نیز اهمیت دارد.
اگر نیروگاهها بتوانند در زمان محدودیت گاز با سوخت جایگزین به تولید ادامه دهند، احتمال انتقال فشار کمبود انرژی به شبکه برق صنایع کاهش پیدا میکند.
برای واحدهای صنعتی، خبر افزایش ذخایر سوخت زمستانی مثبت است؛ اما مهمتر از رقم ذخیره کل کشور، دسترسی واقعی هر صنعت به انرژی در روزهای اوج مصرف خواهد بود. کارخانههایی که قابلیت مصرف سوخت دوم دارند، بهتر است پیش از آغاز فصل سرد وضعیت مخازن، تجهیزات تغییر سوخت، مجوزها و سهمیه تحویل فرآورده خود را مشخص کنند.
صنایع وابسته به گاز نیز باید احتمال محدودیت در دورههای اوج سرما را در برنامه تولید در نظر بگیرند؛ زیرا وزیر نفت صراحتاً از باقیماندن کسری قابل توجه ظرفیت گاز خبر داده است.
تحلیل صنعتگرد؛ زمستان ۱۴۰۵ با «مدیریت کسری» آغاز میشود
آنچه از اظهارات وزیر نفت میتوان نتیجه گرفت این است که برنامه دولت برای زمستان امسال بیش از آنکه بر رفع کامل ناترازی گاز متکی باشد، بر مدیریت کمبود از طریق بازیابی ظرفیت، سهمیهبندی تحویل گاز و افزایش ذخیره سوخت جایگزین استوار شده است. بازیابی نزدیک به ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت ازدسترفته، بخشی از فشار را کاهش داده، اما کسری بیش از ۱۲۰ میلیون مترمکعب همچنان متغیری جدی است.
برای صنعت، شاخص تعیینکننده در ماههای آینده فقط میزان ذخیره اعلامشده نیست؛ باید دید در روزهای سرد چه میزان گاز به نیروگاهها و کارخانهها تحویل داده میشود و سوخت جایگزین با چه سرعتی در اختیار مصرفکنندگان صنعتی قرار میگیرد.
به همین دلیل، خبر فعلی را میتوان نشانه افزایش آمادگی برای زمستان دانست، اما برای قضاوت درباره کاهش محدودیت انرژی صنایع باید عملکرد شبکه در نخستین موجهای سرمای جدی را مشاهده کرد.
