مذاکرات تازه ایران و بلاروس سه حوزه مشخص را هدف گرفته است: میکروالکترونیک و قطعات الکترونیکی، ماشین‌آلات کشاورزی و خودروهای سنگین. محور مشترک گفت‌وگوها، انتقال دانش فنی و بومی‌سازی قطعاتی است که می‌توانند بخشی از زنجیره تأمین صنایع داخلی را تکمیل کنند؛ با این حال، مذاکرات هنوز به اعلام پروژه‌ای با سرمایه‌گذاری، ظرفیت تولید و زمان‌بندی مشخص نرسیده است.
به گزارش صنعتگرد به نقل از خبرگزاری صداوسیما، فرشاد مقیمی، معاون وزیر صمت و رئیس هیئت عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، در سفر به بلاروس درباره توسعه همکاری‌های صنعتی و فناورانه میان دو کشور مذاکره کرده است.
این گفت‌وگوها هم‌زمان با برگزاری نمایشگاه صنعتی INNOPROM.Belarus ۲۰۲۶ و نشست‌های اقتصادی مشترک دو کشور انجام شده و موضوعاتی از تولید قطعات نیمه‌هادی و الکترونیکی تا پیشرانه، ماشین‌آلات کشاورزی و خودروهای سنگین را دربر گرفته است.
همکاری ایران و بلاروس در میکروالکترونیک
یکی از مهم‌ترین محورهای مذاکرات، توسعه صنعت میکروالکترونیک و تولید قطعات پیشرفته الکترونیکی بوده است. بر اساس اطلاعات منتشرشده، ایدرو در حال بررسی استفاده از ظرفیت صنعتی بلاروس در حوزه تولید قطعات نیمه‌هادی و الکترونیکی است و قرار است در کنار همکاری خارجی، از توان شرکت‌های داخلی و پژوهشکده‌های تخصصی نیز استفاده شود.
هدف اعلام‌شده، صرفاً واردات قطعه نیست؛ بلکه انتقال فناوری و ایجاد ظرفیت داخلی برای تولید برخی قطعات موردنیاز صنایع کشور مطرح شده است. این حوزه از آن جهت اهمیت دارد که قطعات الکترونیکی و میکروالکترونیکی تنها در یک صنعت مصرف نمی‌شوند و در خودرو، ماشین‌آلات، تجهیزات صنعتی، سیستم‌های کنترلی و اتوماسیون خطوط تولید کاربرد دارند.
البته در اطلاعات منتشرشده هنوز مشخص نشده همکاری موردنظر شامل کدام قطعات، چه سطحی از فناوری و چه ظرفیت تولیدی خواهد بود.
تولید مشترک قطعات ماشین‌آلات و پیشرانه بررسی شد
بخش دیگری از سفر معاون وزیر صمت به صنعت ماشین‌آلات کشاورزی اختصاص داشته است. مقیمی در بازدید از یک مجتمع تراکتورسازی در بلاروس، امکان تولید مشترک قطعات حساس و پیشرانه‌ها در ایران را بررسی کرده است. همچنین همکاری در حوزه تحقیق و توسعه با هدف افزایش بهره‌وری و کاهش مصرف انرژی ماشین‌آلات نیز در مذاکرات مطرح شده است.
برای صنعت ماشین‌سازی ایران، نوع همکاری در این بخش اهمیت بیشتری از واردات محصول نهایی دارد. اگر مذاکرات به انتقال دانش تولید پیشرانه و قطعات حساس منجر شود، شرکت‌های قطعه‌ساز و ماشین‌ساز داخلی نیز می‌توانند در زنجیره این همکاری حضور پیدا کنند. در مقابل، اگر همکاری صرفاً به واردات یا مونتاژ محدود شود، اثر آن بر توسعه فناوری داخلی محدودتر خواهد بود.
در خبر فعلی هنوز جزئیاتی درباره محصول مشخص، درصد ساخت داخل یا محل احتمالی تولید مشترک اعلام نشده است.
خودروهای سنگین در محور مذاکرات صنعتی ایران و بلاروس
خودروهای سنگین و تجاری سومین محور اصلی مذاکرات بوده‌اند. گفت‌وگو با یک شرکت خودروسازی بلاروسی بر بومی‌سازی قطعات، توسعه تولید خودروهای سنگین و تجاری و انتقال دانش فنی و تجربه مهندسی تمرکز داشته است.
ایدرو در این بخش بر همکاری بلندمدت و سرمایه‌گذاری مشترک تأکید کرده است؛ موضوعی که در صورت اجرایی شدن می‌تواند برای تولیدکنندگان خودروهای تجاری و قطعه‌سازان داخلی اهمیت داشته باشد.
اما در این بخش نیز هنوز مشخص نشده چه محصولی قرار است تولید شود، سهم طرف ایرانی و بلاروسی چقدر خواهد بود و چه میزان داخلی‌سازی برای پروژه‌های احتمالی در نظر گرفته شده است.
از «مونتاژ» تا «انتقال فناوری» فاصله زیادی وجود دارد
یکی از نکاتی که در ارزیابی این مذاکرات باید مورد توجه قرار گیرد، تفاوت میان تولید مشترک و انتقال واقعی فناوری است. ورود قطعات منفصله و مونتاژ یک محصول در داخل کشور لزوماً به معنای انتقال فناوری نیست. انتقال فناوری زمانی ارزش صنعتی بیشتری ایجاد می‌کند که بخشی از طراحی، مهندسی، تولید قطعات کلیدی، آزمون محصول و دانش ساخت نیز در داخل کشور شکل بگیرد.
به همین دلیل، در صورت ورود مذاکرات ایران و بلاروس به مرحله اجرایی، یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها عمق بومی‌سازی قطعات خواهد بود. در حوزه ماشین‌آلات، داخلی‌سازی پیشرانه و اجزای حساس اهمیت دارد و در خودروهای سنگین نیز سهم قطعه‌سازان ایرانی در زنجیره تأمین می‌تواند معیار مهمی برای ارزیابی کیفیت همکاری باشد.
خروجی فعلی مذاکرات؛ تشکیل کارگروه و تدوین نقشه راه
بر اساس گزارش منتشرشده، نتیجه فعلی این مذاکرات توافق بر تشکیل کارگروه‌های تخصصی مشترک و تدوین نقشه راه عملیاتی برای پروژه‌های فناورانه بوده است. بنابراین هنوز نمی‌توان از آغاز یک پروژه قطعی تولید مشترک سخن گفت. تاکنون عددی درباره میزان سرمایه‌گذاری، ظرفیت تولید، محل اجرای پروژه‌ها یا زمان آغاز تولید اعلام نشده و مذاکرات در مرحله تعریف مسیر همکاری قرار دارد.
همین نکته برای انتشار خبری اهمیت دارد؛ زیرا «بررسی تولید مشترک» با «آغاز تولید مشترک» تفاوت دارد و اعلام رسمی پروژه زمانی معنا پیدا می‌کند که محصول، سرمایه‌گذاری و زمان‌بندی مشخص شده باشد.
چرا همکاری با بلاروس برای صنعت ایران اهمیت دارد؟
بلاروس در حوزه‌هایی مانند ماشین‌آلات سنگین، تراکتور، خودروهای تجاری و برخی تجهیزات صنعتی دارای ظرفیت تولیدی است. از سوی دیگر، ایران نیز دارای شبکه‌ای از قطعه‌سازان، شرکت‌های صنعتی و مراکز پژوهشی است. در نتیجه، همکاری میان دو طرف در صورتی می‌تواند برای صنعت ایران ارزش بیشتری ایجاد کند که به جای خرید محصول نهایی، بر تکمیل زنجیره ساخت داخل متمرکز شود.
برای نمونه، تولید داخلی یک قطعه حساس که پیش‌تر وارد می‌شده می‌تواند علاوه بر کاهش وابستگی خارجی، برای شرکت‌های سازنده تجهیزات و قطعه‌سازان داخلی بازار جدید ایجاد کند. اما تحقق این مزیت به جزئیات قراردادهای آینده بستگی خواهد داشت.
خبر بعدی باید «پروژه» باشد، نه مذاکره
برای صنعت ایران، اصل مذاکرات با بلاروس خبر مهمی است؛ اما معیار موفقیت آن تعداد جلسات و تفاهم‌ها نیست.
مرحله تعیین‌کننده زمانی آغاز می‌شود که نخستین پروژه مشترک با مشخصات روشن معرفی شود: چه قطعه‌ای قرار است در ایران تولید شود؟ چه میزان سرمایه وارد پروژه می‌شود؟ درصد داخلی‌سازی چقدر است؟ چه شرکت‌هایی درگیر خواهند بود و تولید از چه زمانی آغاز می‌شود؟
در حوزه میکروالکترونیک، سطح فناوری قطعات تعیین‌کننده خواهد بود. در ماشین‌آلات کشاورزی، انتقال دانش ساخت پیشرانه و قطعات حساس اهمیت دارد و در خودروهای سنگین نیز باید دید همکاری تا چه اندازه از مونتاژ عبور می‌کند و به زنجیره قطعه‌سازی داخلی متصل می‌شود.
بنابراین، آنچه باید در ادامه رصد شود نقشه راه اجرایی کارگروه‌های مشترک ایران و بلاروس و نخستین پروژه‌ای است که از مرحله مذاکره به سرمایه‌گذاری و تولید واقعی می‌رسد.
