کارخانه تولید موتورهای پربازده BLDC گروه نیان الکترونیک با ظرفیت اولیه سالانه ۴۰۰ هزار دستگاه در شهرک صنعتی چناران به بهره‌برداری رسید. این پروژه با سرمایه‌گذاری ۳ هزار میلیارد تومانی و ایجاد ۳۰۰ شغل مستقیم، فقط یک طرح توسعه صنعتی نیست؛ بخش مهم‌تر آن، پیوند ظرفیت جدید تولید با برنامه جایگزینی موتور کولرهای آبی و کاهش بار شبکه برق است.
به گزارش صنعتگرد به نقل از دنیای اقتصاد، کارخانه تولید موتورهای پربازده BLDC گروه صنعتی و پژوهشی نیان، ۱۰ مهر ۱۴۰۵ در شهرک صنعتی چناران خراسان رضوی افتتاح شد. ظرفیت تولید این کارخانه در فاز نخست ۴۰۰ هزار دستگاه در سال اعلام شده و امکان افزایش ظرفیت آن تا یک میلیون دستگاه در سال نیز پیش‌بینی شده است. گزارش‌های منتشرشده درباره این پروژه، سرمایه‌گذاری انجام‌شده را ۳ هزار میلیارد تومان و اشتغال مستقیم آن را ۳۰۰ نفر اعلام کرده‌اند.
افتتاح این کارخانه از آن جهت برای صنعت خراسان رضوی اهمیت بیشتری دارد که محصول آن مستقیماً با یکی از اصلی‌ترین چالش‌های صنایع و شبکه برق کشور یعنی بهره‌وری انرژی ارتباط دارد.
کارخانه موتور BLDC چناران چه ظرفیتی دارد؟
خط تولید جدید نیان در مرحله نخست برای تولید سالانه ۴۰۰ هزار موتور پربازده BLDC طراحی شده است. نیان پیش‌تر نیز برنامه تولید ۴۰۰ هزار موتور در یک شیفت و افزایش آن تا حدود ۸۰۰ هزار دستگاه با فعالیت دو شیفت را مطرح کرده بود؛ ظرفیت نهایی اعلام‌شده برای مجموعه جدید نیز تا یک میلیون دستگاه در سال قابل توسعه عنوان شده است.
موتورهای BLDC یا موتورهای جریان مستقیم بدون جاروبک، به دلیل کنترل الکترونیکی و راندمان بالاتر، می‌توانند در تجهیزاتی مانند کولرهای آبی به کاهش مصرف برق کمک کنند.
با توجه به تعداد بالای کولرهای آبی فعال در کشور، توسعه داخلی این موتورها می‌تواند یک بازار صنعتی قابل توجه برای تولیدکنندگان تجهیزات برقی، الکترونیک قدرت و زنجیره قطعه‌سازی ایجاد کند.
۳ هزار میلیارد تومان سرمایه‌گذاری و ۳۰۰ شغل مستقیم
برای راه‌اندازی کارخانه جدید، ۳ هزار میلیارد تومان سرمایه‌گذاری اعلام شده است. این واحد صنعتی برای حدود ۳۰۰ نفر اشتغال مستقیم ایجاد کرده است. از منظر سرمایه‌گذاری صنعتی، نکته مهم پروژه تنها تعداد نیروی انسانی یا ظرفیت خط تولید نیست. نیان در حال ورود به بازاری است که تقاضای آن می‌تواند مستقیماً تحت تأثیر سیاست‌های مدیریت مصرف برق و برنامه‌های بهینه‌سازی تجهیزات خانگی قرار گیرد.
اگر برنامه‌های جایگزینی موتور کولرهای آبی در مقیاس بزرگ اجرا شوند، این کارخانه می‌تواند از یک واحد تولید قطعه به یکی از حلقه‌های اجرایی طرح‌های کاهش مصرف برق تبدیل شود.
طرح جایگزینی ۲ میلیون موتور در خراسان رضوی
محمدعلی چمنیان، مدیرعامل گروه نیان الکترونیک، در مراسم افتتاح اعلام کرده است که جایگزینی ۲ میلیون موتور کولر آبی در خراسان رضوی می‌تواند به کاهش حدود ۱۴۰۰ مگاوات از بار برق منجر شود. بر اساس همین برآورد شرکت، اجرای کامل برنامه در استان حدود ۶۰ هزار میلیارد تومان سرمایه‌گذاری نیاز خواهد داشت.
خانه صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی نیز پیش‌تر از برنامه نیان برای تکمیل طرح تعویض دو میلیون موتور تا سال ۱۴۱۰ خبر داده بود.
این اعداد نشان می‌دهد پروژه کارخانه چناران فقط برای فروش آزاد محصول طراحی نشده و یک بازار بزرگ بالقوه در قالب طرح‌های بهینه‌سازی مصرف نیز پیش روی آن قرار دارد.
ظرفیت کارخانه در برابر برنامه ۲ میلیون دستگاهی
اگر ظرفیت اولیه کارخانه همان ۴۰۰ هزار دستگاه در سال باقی بماند، تولید معادل دو میلیون موتور تقریباً برابر پنج سال فعالیت با ظرفیت کامل کارخانه خواهد بود. این مقایسه البته فقط برای نشان دادن مقیاس طرح است؛ زیرا فرض می‌کند تمام ظرفیت کارخانه به پروژه خراسان رضوی اختصاص پیدا کند و خط تولید نیز بدون وقفه در ظرفیت کامل فعالیت داشته باشد. در صورت افزایش ظرفیت تولید به یک میلیون دستگاه در سال، مقیاس دو میلیون موتور از نظر ظرفیت اسمی کارخانه بسیار سریع‌تر قابل پوشش خواهد بود.
بنابراین مسئله اصلی در ادامه مسیر احتمالاً فقط «توان تولید موتور» نخواهد بود؛ مدل تأمین مالی تعویض تجهیزات و ایجاد تقاضای مؤثر برای محصول نیز تعیین‌کننده است.
فاز نخست؛ تعویض ۵۰ هزار موتور کولر آبی
در مرحله نخست برنامه استانی قرار است ۵۰ هزار موتور کولر آبی با موتورهای BLDC جایگزین شود. هزینه اجرای این فاز حدود ۱۶۷۰ میلیارد تومان برآورد شده است. چمنیان همچنین هزینه سرمایه‌گذاری به ازای هر کیلووات کاهش مصرف از مسیر جایگزینی موتورهای BLDC را حدود ۴۵ میلیون تومان اعلام کرده و این روش را در مقایسه با برخی طرح‌های افزایش ظرفیت تولید برق، گزینه‌ای کم‌هزینه‌تر دانسته است.
برای ارزیابی اقتصادی دقیق‌تر این ادعا، مقایسه هزینه کامل اجرای طرح با هزینه احداث ظرفیت جدید نیروگاهی، هزینه تعمیر و نگهداری، عمر تجهیزات و میزان کاهش بار در ساعات اوج مصرف ضروری است.
بازار بالقوه ۲۰ میلیون کولر آبی
برآورد ارائه‌شده از سوی مدیرعامل نیان، مقیاس بازار ملی را بسیار بزرگ‌تر نشان می‌دهد.
به گفته چمنیان، حدود ۲۰ میلیون کولر آبی در کشور قابلیت قرار گرفتن در طرح جایگزینی موتور را دارند و تعویض این موتورها می‌تواند حدود ۱۴ هزار مگاوات کاهش مصرف برق ایجاد کند. این عدد یک برآورد اعلام‌شده از سوی شرکت است و تحقق آن به عوامل متعددی از جمله تعداد واقعی تجهیزات قابل جایگزینی، راندمان موتورهای موجود، رفتار مصرف‌کنندگان، ساعت کار کولرها و سازوکار تأمین مالی طرح بستگی دارد.
اما حتی اگر تنها بخشی از این بازار وارد برنامه تعویض شود، مقیاس تقاضا نسبت به ظرفیت فعلی کارخانه قابل توجه خواهد بود.
کاهش ۵۱ میلیون مترمکعب مصرف آب؛ عددی که نیازمند توضیح بیشتر است
نیان در کنار کاهش مصرف برق، از امکان کاهش ۵۱ میلیون مترمکعب مصرف سالانه آب استان در نتیجه اجرای طرح دو میلیون موتور نیز سخن گفته است. این عدد در گزارش افتتاح کارخانه به نقل از مدیرعامل شرکت منتشر شده، اما جزئیات روش محاسبه یا اینکه کاهش مصرف آب دقیقاً از چه مسیری حاصل می‌شود در گزارش ارائه نشده است.
بنابراین برای انتشار تحلیلی، بهتر است این رقم به‌عنوان برآورد شرکت نیان الکترونیک مطرح شود و نه یک نتیجه قطعی و مستقل.
چرا این کارخانه برای صنعت خراسان رضوی مهم است؟
افتتاح کارخانه چناران از چند جهت با دیگر پروژه‌های صنعتی متفاوت است. نخست اینکه محصول کارخانه مستقیماً با کاهش مصرف انرژی ارتباط دارد؛ موضوعی که در سال‌های اخیر به یکی از عوامل محدودکننده تولید و شبکه برق تبدیل شده است.
دوم اینکه برای محصول، یک بازار بالقوه داخلی در مقیاس چند میلیون دستگاه تعریف شده است. و سوم اینکه بخش قابل توجهی از ارزش پروژه به سیاست‌های آینده در حوزه بهره‌وری انرژی بستگی دارد. اگر مدل اقتصادی تعویض موتورهای قدیمی شکل بگیرد، بازار این کارخانه می‌تواند بسیار بزرگ‌تر از فروش متعارف تجهیزات باشد.
چالش بعدی تولید نیست، تأمین مالی تعویض است
ظرفیت ۴۰۰ هزار دستگاهی کارخانه چناران در نگاه نخست مهم‌ترین عدد پروژه است؛ اما برای آینده این صنعت، شاید عدد مهم‌تر همان ۶۰ هزار میلیارد تومان سرمایه موردنیاز برای جایگزینی دو میلیون موتور در خراسان رضوی باشد.
این یعنی ایجاد ظرفیت تولید موتور تنها نیمی از مسیر است. برای تبدیل ظرفیت کارخانه به کاهش واقعی مصرف برق، باید مشخص شود هزینه تعویض تجهیزات را چه کسی پرداخت خواهد کرد؛ مصرف‌کننده، دولت، شرکت‌های برق، صندوق‌های بهینه‌سازی یا سرمایه‌گذار بخش خصوصی؟
اگر سازوکار تأمین مالی این حلقه شکل نگیرد، ممکن است ظرفیت تولید ایجاد شود اما سرعت جایگزینی تجهیزات پایین باقی بماند.
در مقابل، اگر صرفه‌جویی حاصل از کاهش مصرف برق به یک مدل اقتصادی قابل تأمین مالی تبدیل شود، پروژه چناران می‌تواند نمونه‌ای از سرمایه‌گذاری صنعتی مبتنی بر بهره‌وری انرژی باشد؛ مدلی که به جای ساخت صرف ظرفیت جدید برق، بخشی از ناترازی را از سمت تقاضا هدف قرار می‌دهد.
