گزارش تازه بانک مرکزی از رشد اقتصادی نشان میدهد بخش ساختمان در نیمه نخست سال ۱۴۰۴ با افت ۱۲.۹ درصدی، بدترین عملکرد چند سال اخیر خود را ثبت کرده است؛ روندی که کارشناسان آن را تهدیدی برای تکمیل نهضت ملی مسکن میدانند.
به گزارش صنعتگرد، آمارهای رسمی بانک مرکزی حاکی از آن است که بخش ساختمان در نیمه نخست امسال با رشد منفی ۱۲.۹ درصدی مواجه شده و برای نخستین بار پس از چند دوره افزایش، دوباره در مسیر رکود قرار گرفته است. کارشناسان میگویند این افت شدید، نشانهای از کُندی در اجرای پروژههای نهضت ملی مسکن و خروج سازندگان از بازار ساختوساز است.
بر پایه اعلام بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از وضعیت رشد تولید ناخالص داخلی (GDP) بر حسب فعالیتهای اقتصادی، بخش ساختمان در شش ماه نخست سال ۱۴۰۴ رشد منفی ۱۲.۹ درصدی داشته است. این آمار نسبت به رشد مثبت ۳.۴ درصدی سال گذشته، افت قابلتوجهی را نشان میدهد و از تشدید رکود در بازار ساختوساز شهری خبر میدهد.
از صعود تا سقوط در کمتر از دو سال
در سالهای گذشته بخش ساختمان موتور محرک اقتصاد ایران محسوب میشد. طبق گزارش رسمی بانک مرکزی در سال ۱۴۰۲، رشد بخش ساختمان از منفی ۶.۹ درصد در سال ۱۴۰۰ به مثبت ۷.۱ درصد رسیده بود و بسیاری آن را نشانه «کارگاه بزرگ ساختوساز» کشور میدانستند.
اما اکنون در سال ۱۴۰۴، این روند کاملاً معکوس شده و بخش ساختمان درگیر رکودی کمسابقه شده است.
علل افت شدید در سال ۱۴۰۴
کارشناسان اقتصادی این عقبگرد را ناشی از چند عامل همزمان میدانند؛ از جمله افزایش قیمت مصالح ساختمانی، کاهش قدرت خرید متقاضیان، رکود کلی در بازار مسکن و عدم استقبال سازندگان برای ورود به پروژههای جدید.
بر اساس گزارش بانک مرکزی، در بهار امسال نیز رشد بخش ساختمان منفی ۱۴.۳ درصد بوده که از افت شدید فعالیتهای عمرانی و مسکن دولتی حکایت دارد.
تغییر رفتار بازار مسکن در برابر رکود اقتصادی
در سالهای گذشته، زمانهایی که بخشهای دیگر اقتصاد ایران دچار رکود میشدند، بخش ساختمان برخلاف جریان، رشد مثبت را تجربه میکرد؛ اما در سال جاری، این روند برعکس شده است.
به گفته فردین یزدانی، پژوهشگر حوزه مسکن، رکود کنونی ناشی از ضعف درآمد دهکهای پایین و متوسط و دور شدن اقشار بزرگ جامعه از امکان خانهدار شدن است. او تأکید دارد:
«وقتی قدرت خرید مردم برای تأمین مسکن پایین میآید، طبیعی است که سازندگان نیز انگیزهای برای شروع پروژههای جدید نداشته باشند.»
رشد منفی، زنگ خطر برای نهضت ملی مسکن
فرشید پورحاجت، دبیر کانون سراسری انبوهسازان کشور، در ارزیابی وضعیت ساختوساز گفت:
«افت ۵۰ درصدی تولید مسکن در سال جاری، زنگ خطری برای آینده صنعت ساختمان و برنامه نهضت ملی مسکن است. سهم بخش ساختمان در تولید ناخالص داخلی همواره قابل توجه بوده و در سال ۱۳۹۷ حدود ۴ درصد را تشکیل میداد؛ اما این نسبت تاکنون به شدت کاهش یافته است.»
بهگفته پورحاجت، ادامه این روند میتواند پروژههای حمایتی دولت نظیر نهضت ملی مسکن را با تأخیر مواجه سازد، چرا که رکود تولید و کمبود نقدینگی سازندگان، مانع تکمیل واحدهای نیمهتمام شده است.
خطر رکود گسترده در چرخه ساختوساز
تحلیلگران تأکید دارند که رشد منفی بخش ساختمان تنها نشانهای از درجا زدن پروژههای عمرانی نیست، بلکه بیانگر کاهش اشتغال در بخشهای وابسته ساختوساز و رکود صنایع سیمان، فولاد و تجهیزات ساختمانی نیز هست.
به باور آنان، اگر روند فعلی اصلاح نشود، نهتنها نهضت ملی مسکن با چالش تأمین منابع مالی روبهرو میشود، بلکه بخشی از ظرفیت عمرانی کشور نیز بلااستفاده خواهد ماند.
