توسعه شهرک‌های صنعتی کشور در سال ۱۴۰۵ با تصویب ۲۱ طرح جدید وارد مرحله تازه‌ای شده است؛ بر اساس فهرست منتشرشده تا آبان‌ماه، ۱۵ مصوبه به ایجاد شهرکها و نواحی صنعتی جدید و ۶ مصوبه به توسعه محدوده‌های موجود اختصاص دارد.
به گزارش صنعتگرد به نقل از سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران، این مصوبات علاوه بر شهرکها و نواحی عمومی، مجموعه‌های تخصصی در حوزه صنایع پیشرفته، فناوری و فعالیت‌های صنفی و تولیدی را نیز شامل می‌شود.
در میان طرح‌های تصویب‌شده، توسعه شهرک صنعتی طوس و مجموعه ماشین‌سازی و فناوری‌های برتر مشهد نیز قرار دارد؛ دو محدوده‌ای که افزایش ظرفیت آنها می‌تواند برای متقاضیان جدید سرمایه‌گذاری صنعتی در خراسان رضوی اهمیت داشته باشد.
۲۱ مصوبه توسعه شهرک‌های صنعتی چه ظرفیتی برای سرمایه‌گذاری ایجاد می‌کند؟
از مجموع مصوبات ثبت‌شده در سال ۱۴۰۵، ۱۵ مورد مربوط به ایجاد محدوده صنعتی جدید و ۶ مورد مربوط به توسعه شهرکها و نواحی موجود است.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد. ایجاد شهرک یا ناحیه جدید معمولاً مستلزم طی مراحل مربوط به زمین، طراحی، تأمین آب، برق، گاز، راه دسترسی و سایر زیرساخت‌هاست؛ در حالی که توسعه یک شهرک موجود می‌تواند از بخشی از زیرساخت‌های از قبل ایجادشده استفاده کند.
به همین دلیل، برای سرمایه‌گذار صرف اعلام «مصوبه ایجاد شهرک» کافی نیست و زمان آماده‌سازی زمین و امکان واقعی واگذاری اهمیت بیشتری دارد.
شهرک‌های تخصصی و فناوری در فهرست مصوبات
بخشی از مصوبات امسال از مدل شهرک‌های صنعتی عمومی فاصله گرفته و به سمت ایجاد محدوده‌های تخصصی حرکت کرده است.
از جمله این طرح‌ها، شهرک فناوری قم با مساحت مصوب ۲۱.۵ هکتار و شهرک صنعتی صنایع پیشرفته هرمزگان با مساحت ۱۶۷ هکتار است.
ایجاد چنین مجموعه‌هایی می‌تواند امکان استقرار شرکت‌هایی با نیازهای مشابه و استفاده مشترک از خدمات تخصصی، آزمایشگاهی، تحقیق و توسعه و زیرساخت‌های فناورانه را فراهم کند.
با این حال، موفقیت یک شهرک تخصصی صرفاً به عنوان یا مساحت آن وابسته نیست. تعداد شرکت‌های متقاضی، نوع صنایع هدف، زیرساخت موردنیاز و امکان جذب سرمایه‌گذار تعیین می‌کند که این مصوبات تا چه اندازه به فعالیت اقتصادی واقعی تبدیل شوند.
توسعه شهرک صنعتی طوس و مجموعه ماشین‌سازی مشهد
برای خراسان رضوی، دو مورد از مصوبات اهمیت بیشتری دارد: توسعه شهرک صنعتی طوس و توسعه مجموعه ماشین‌سازی و فناوری‌های برتر مشهد.
هر دو محدوده از مناطق صنعتی موجود استان هستند و برخلاف یک شهرک کاملاً جدید، توسعه آنها می‌تواند پاسخ به تقاضای جدید برای زمین صنعتی یا گسترش فعالیت واحدهای موجود باشد.
مجموعه ماشین‌سازی و فناوری‌های برتر مشهد نیز به دلیل تمرکز واحدهای فعال در ماشین‌آلات، تجهیزات صنعتی و صنایع فناورانه، از منظر توسعه زنجیره تأمین صنایع استان اهمیت ویژه‌ای دارد.
با این حال، هنوز جزئیات مهمی مانند مساحت دقیق توسعه، میزان زمین قابل واگذاری، سرمایه موردنیاز برای زیرساخت و زمان آغاز واگذاری اراضی جدید در گزارش منتشرشده اعلام نشده است.
برای سرمایه‌گذاران، انتشار این اطلاعات مرحله مهم بعدی خواهد بود.
توسعه شهرک موجود می‌تواند کم‌هزینه‌تر باشد
در بسیاری از مناطق صنعتی، بخش قابل توجهی از هزینه ایجاد شهرک به تأمین زیرساخت‌هایی مانند شبکه داخلی برق، آب، گاز، تصفیه‌خانه، معابر و راه دسترسی مربوط می‌شود.
اگر شهرک موجود ظرفیت توسعه داشته باشد، امکان استفاده از بخشی از زیرساخت‌های مشترک می‌تواند اجرای پروژه را نسبت به ایجاد یک محدوده کاملاً جدید ساده‌تر کند.
البته این مزیت زمانی وجود دارد که زیرساخت فعلی خود شهرک با کمبود ظرفیت مواجه نباشد.
در شرایطی که بسیاری از مناطق صنعتی کشور با محدودیت آب یا برق روبه‌رو هستند، افزایش مساحت بدون افزایش ظرفیت زیرساخت می‌تواند به جای حل مسئله، تعداد بیشتری از واحدها را با محدودیت منابع مواجه کند.
پراکندگی مصوبات در استان‌های مختلف
فهرست مصوبات سال ۱۴۰۵ به یک یا دو استان محدود نیست و طرح‌هایی در استان‌هایی از جمله خراسان رضوی، خراسان شمالی، کرمان، فارس، کردستان، هرمزگان، خوزستان، اصفهان و همدان را شامل می‌شود.
این پراکندگی نشان می‌دهد سیاست ایجاد و توسعه محدوده‌های صنعتی همچنان در مناطق مختلف کشور دنبال می‌شود.
اما توزیع جغرافیایی به‌تنهایی تضمین‌کننده توسعه متوازن صنعتی نیست. وجود بازار، نیروی انسانی، حمل‌ونقل، مواد اولیه و به‌ویژه دسترسی پایدار به آب و انرژی تعیین می‌کند که یک شهرک صنعتی در نهایت تا چه اندازه بتواند سرمایه‌گذار جذب کند.
مصوبه با «زمین آماده سرمایه‌گذاری» تفاوت دارد
یکی از نکاتی که در تفسیر این خبر باید مورد توجه قرار گیرد، تفاوت میان تصویب ایجاد یا توسعه یک شهرک صنعتی و آماده شدن آن برای استقرار کارخانه است.
پس از تصویب، ممکن است مراحل دیگری مانند تملک زمین، مطالعات محیط‌زیستی، طراحی، آماده‌سازی، اجرای زیرساخت‌ها و تعیین شرایط واگذاری باقی مانده باشد.
بنابراین ۲۱ مصوبه اعلام‌شده را نباید به معنای اضافه شدن فوری ۲۱ محدوده آماده برای احداث کارخانه در نظر گرفت.
برای سرمایه‌گذار، زمانی یک مصوبه به فرصت واقعی تبدیل می‌شود که زمین دارای زیرساخت و شرایط واگذاری مشخص در اختیار متقاضی قرار گیرد.
تحلیل صنعتگرد؛ تعداد مصوبات معیار موفقیت نیست
از منظر توسعه صنعتی، ۲۱ مصوبه نقطه شروع است، نه نتیجه نهایی.
شاخص اصلی موفقیت این طرح‌ها باید در ماه‌ها و سال‌های آینده با چند عدد مشخص سنجیده شود: چه میزان زمین آماده شده، چه مقدار آب و برق پایدار برای آن تأمین شده، چند قرارداد سرمایه‌گذاری منعقد شده و چند واحد واقعاً به تولید رسیده‌اند.
این موضوع برای شهرک‌های جدید اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا تصویب محدوده صنعتی در منطقه‌ای که امکان تأمین آب، برق یا شبکه حمل‌ونقل مناسب ندارد می‌تواند به ایجاد زمین صنعتی بدون متقاضی یا پروژه‌های نیمه‌تمام منجر شود.
در مقابل، توسعه هدفمند شهرک‌هایی که تقاضای سرمایه‌گذاری در آنها وجود دارد و زیرساخت پایه آنها شکل گرفته، می‌تواند سریع‌تر به ظرفیت تولیدی جدید تبدیل شود.
برای خراسان رضوی نیز باید دید توسعه شهرک صنعتی طوس و مجموعه ماشین‌سازی و فناوری‌های برتر مشهد چه میزان زمین جدید وارد بازار سرمایه‌گذاری صنعتی خواهد کرد و زیرساخت موردنیاز این توسعه از چه مسیری تأمین می‌شود.
