واحدهای صنعتی خراسان رضوی همچنان با مسئله استفاده پایین از ظرفیت تولید روبه‌رو هستند؛ در حالی که از ابتدای سال ۶۰ واحد نیمه‌فعال با پیگیری ستاد تسهیل دوباره به چرخه فعالیت بازگشته‌اند، اکنون ۱۸۰۵ واحد صنعتی و معدنی استان با کمتر از ۵۰ درصد ظرفیت خود کار می‌کنند.
به گزارش صنعتگرد، علی باخرد، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی، تازه‌ترین تعداد واحدهای فعال صنعتی و معدنی استان را ۶۱۸۲ واحد اعلام کرده است. بر اساس این آمار، نزدیک به ۲۹ درصد این واحدها زیر نیمی از ظرفیت خود فعالیت دارند.
باخرد همچنین اعلام کرده از ابتدای سال ۱۴۰۵، با استفاده از مصوبات ستاد تسهیل و رفع موانع تولید و طرح مسائل واحدها در شورای تأمین، ۶۰ واحد نیمه‌فعال به چرخه فعالیت بازگشته‌اند و اشتغال حدود ۲۵۰۰ نفر در این واحدها حفظ شده است.
وضعیت واحدهای صنعتی خراسان رضوی؛ مشکل اصلی ظرفیت خالی است
آمار جدید نشان می‌دهد مسئله صنعت استان فقط تعطیلی کامل کارخانه‌ها نیست. بخش قابل توجهی از واحدهایی که در آمار رسمی «فعال» محسوب می‌شوند، در عمل با ظرفیت پایین تولید می‌کنند.
از مجموع ۶۱۸۲ واحد فعال صنعتی و معدنی، ۱۸۰۵ واحد کمتر از نصف ظرفیت خود را به کار گرفته‌اند. به بیان دیگر، تقریباً سه واحد از هر ۱۰ واحد فعال استان با کمتر از ۵۰ درصد ظرفیت تولید می‌کنند.
این وضعیت می‌تواند به معنای استفاده ناقص از سرمایه‌گذاری انجام‌شده، ماشین‌آلات و نیروی انسانی موجود باشد؛ به‌خصوص برای واحدهایی که هزینه‌های ثابت تولید را حتی در سطح پایین فعالیت باید پرداخت کنند.
۶۰ واحد نیمه‌فعال، نه ۶۰ کارخانه تعطیل
در تفسیر آمار جدید باید به یک تفاوت مهم توجه کرد.
۶۰ واحدی که از ابتدای سال به چرخه فعالیت بازگشته‌اند، در گزارش مدیرکل صمت «نیمه‌فعال» معرفی شده‌اند. بنابراین نمی‌توان این عدد را به معنای احیای ۶۰ کارخانه کاملاً تعطیل‌شده در سال جاری دانست.
همزمان، باخرد گفته است بر اساس پایش صمت، در سال ۱۴۰۵ مورد جدیدی از تعطیلی واحدهای صنعتی مجوزدار گزارش نشده، اما برخی واحدها با کاهش شیفت کاری یا کاهش تولید مواجه بوده‌اند.
این دو گزاره با یکدیگر قابل جمع هستند: ممکن است کارخانه تعطیل نشده باشد اما سطح فعالیت آن به اندازه‌ای کاهش یافته باشد که در گروه واحدهای نیمه‌فعال یا کم‌ظرفیت قرار گیرد.
از ۵۰ واحد در شهریور به ۶۰ واحد در آبان
آمار جدید نسبت به گزارش منتشرشده در نیمه شهریور نیز تغییر کرده است.
در ۱۴ شهریور، مدیرکل صمت خراسان رضوی اعلام کرده بود ۵۰ واحد نیمه‌فعال از ابتدای سال به چرخه فعالیت بازگشته و اشتغال حدود ۲ هزار نفر در آنها حفظ شده است.
اکنون این عدد به ۶۰ واحد و ۲۵۰۰ شغل رسیده است؛ بنابراین طی فاصله این دو گزارش، ۱۰ واحد دیگر به آمار واحدهای مورد حمایت و بازگشته به فعالیت اضافه شده‌اند.
در گزارش شهریور تعداد واحدهای فعال صنعتی و معدنی استان نیز ۶۰۱۹ واحد اعلام شده بود که اکنون به ۶۱۸۲ واحد رسیده است. با این حال، افزایش ۱۶۳ واحدی در آمار فعال‌ها را نمی‌توان بدون اطلاعات تکمیلی الزاماً به معنای راه‌اندازی ۱۶۳ واحد جدید دانست؛ بخشی از این تغییر ممکن است ناشی از به‌روزرسانی اطلاعات، صدور مجوز بهره‌برداری یا تغییر وضعیت واحدها باشد.
چرا درباره واحدهای تعطیل آمارهای متفاوت منتشر شده است؟
یکی از ابهامات مهم وضعیت صنعت خراسان رضوی، تفاوت آمار مسئولان در مورد واحدهای غیرفعال است.
پنجم شهریور، سیدعباس حسینی، مشاور وزیر صمت، از وجود حدود ۵۰۰ واحد صنعتی غیرفعال در خراسان رضوی خبر داده بود.
در مقابل، مدیرکل صمت استان تأکید کرده است که در سال ۱۴۰۵ تعطیلی جدیدی در میان واحدهای صنعتی مجوزدار گزارش نشده است.
این دو آمار لزوماً متناقض نیستند. عدد ۵۰۰ واحد می‌تواند مربوط به مجموع واحدهایی باشد که از سال‌های قبل در وضعیت غیرفعال قرار داشته‌اند؛ در حالی که اعلام مدیرکل صمت درباره «تعطیلی» مشخصاً به موارد جدید ثبت‌شده در سال ۱۴۰۵ اشاره دارد.
با این حال، اختلاف دیگری نیز وجود دارد. مشاور وزیر صمت در همان مقطع گفته بود نزدیک به نیمی از واحدهای فعال با کمتر از ۵۰ درصد ظرفیت کار می‌کنند، در حالی که داده تفصیلی اداره کل صمت تعداد این واحدها را ۱۸۰۵ واحد اعلام می‌کند؛ رقمی که در آمار فعلی معادل حدود ۲۹ درصد واحدهای فعال است.
تا زمانی که مبنای آماری این دو برآورد به‌طور دقیق منتشر نشود، بهتر است رقم ۱۸۰۵ واحد به‌عنوان داده مشخص‌تر و تازه‌تر اداره کل صمت استان مبنای تحلیل قرار گیرد.
سرمایه در گردش و مواد اولیه؛ دو گره اصلی تولید
مدیرکل صمت خراسان رضوی مهم‌ترین مشکلات واحدهای تولیدی را کمبود مواد اولیه و کمبود منابع بانکی برای تأمین سرمایه در گردش عنوان کرده است.
افزایش قیمت مواد اولیه نیز نیاز واحدها به نقدینگی را افزایش داده و همزمان رکود بازار و افزایش چک‌های برگشتی فشار بیشتری بر گردش مالی بنگاه‌ها وارد کرده است.
در کنار این موارد، ناترازی انرژی، مشکلات ارزی و رفع تعهد ارزی و همکاری ناکافی برخی شعب بانکی در اجرای مصوبات کارگروه تسهیل از دیگر موانعی است که از سوی صمت استان مطرح شده است.
مشکل تأمین مالی فقط به سرمایه در گردش محدود نیست. به گفته باخرد، تمایل پایین بانک‌ها برای تأمین منابع سرمایه ثابت نیز توسعه یا نوسازی بخشی از واحدهای تولیدی را دشوار کرده است.
۹۷ درصد بنگاه‌ها با سرمایه شخصی اداره می‌شوند
طبق اعلام مدیرکل صمت، بیش از ۹۷ درصد شرکت‌های استان با سرمایه‌گذاری شخصی اداره می‌شوند.
این عدد نشان می‌دهد بخش بزرگی از بنگاه‌های صنعتی استان برای حفظ تولید وابستگی زیادی به منابع داخلی خود دارند؛ موضوعی که در دوره‌های افزایش هزینه مواد اولیه، محدودیت انرژی و سخت‌تر شدن دسترسی به تسهیلات بانکی، آسیب‌پذیری آنها را افزایش می‌دهد.
تحلیل صنعتگرد؛ مسئله صنعت استان فقط «تعطیلی» نیست
مهم‌ترین نکته آمار تازه این است که سنجش وضعیت صنعت صرفاً با تعداد کارخانه‌های تعطیل تصویر کاملی ارائه نمی‌دهد.
ممکن است در یک سال هیچ واحد جدیدی رسماً تعطیل نشود، اما کاهش شیفت، افت تولید و فعالیت با ۳۰ یا ۴۰ درصد ظرفیت عملاً بخش بزرگی از سرمایه صنعتی را بلااستفاده بگذارد.
در حال حاضر ۱۸۰۵ واحد زیر نصف ظرفیت، عددی مهم‌تر از آمار واحدهای تعطیل است؛ زیرا نشان می‌دهد ظرفیت تولیدی از قبل ایجاد شده، اما بخشی از آن به دلیل کمبود سرمایه در گردش، مواد اولیه، انرژی یا تقاضای بازار قابل استفاده نیست.
از این منظر، بازگشت ۶۰ واحد نیمه‌فعال خبر مثبتی است، اما برای ارزیابی اثر واقعی سیاست‌های حمایتی باید مشخص شود این واحدها پس از حمایت با چه درصدی از ظرفیت فعالیت می‌کنند و آیا توانسته‌اند تولید و فروش خود را به‌صورت پایدار افزایش دهند.
شاخص کلیدی برای ماه‌های آینده، فقط تعداد «واحدهای احیاشده» نیست؛ کاهش تعداد ۱۸۰۵ واحد زیر ۵۰ درصد ظرفیت می‌تواند معیار دقیق‌تری برای سنجش بهبود واقعی صنعت خراسان رضوی باشد.
