خراسان رضوی پس از سفر هیات اقتصادی استان به چین، پیگیری چند محور مشخص را در دستور کار قرار داده است؛ از توسعه حملونقل ریلی چین–سرخس و ترخیص کالا در منطقه آزاد گرفته تا سرمایهگذاری مشترک در کشاورزی، انتقال فناوری و تأمین تجهیزات خدمات شهری. تاکنون سه قطار با حدود ۱۶۰ کانتینر وارد سرخس شده و برای این مسیر در مجموع ۲۱ قطار پیشبینی شده است.
به گزارش صنعتگرد به نقل از روابط عمومی استانداری خراسان رضوی، غلامحسین مظفری، استاندار خراسان رضوی، در نشست بررسی دستاوردهای سفر هیات استان به چین اعلام کرد که توسعه روابط اقتصادی و تجاری با چین باید بهصورت هدفمند و مستمر دنبال شود و توافقهای صورتگرفته در این سفر نیز تا رسیدن به نتیجه رها نشوند.
آنچه این نشست را برای بخش خصوصی و فعالان صنعتی مهم میکند، عبور بحث از سطح کلی «توسعه روابط با چین» به چند پروژه و گلوگاه مشخص است؛ از افزایش تعداد قطارهای باری و ترخیص در سرخس تا تشکیل کنسرسیوم برای ورود به بازار چین و توسعه همکاریهای فناورانه در بخش کشاورزی.
سه قطار از مسیر چین وارد سرخس شدند
یکی از ملموسترین نتایج مطرحشده در این نشست مربوط به حملونقل ریلی بود. مصطفی نصیری، مدیرکل راهآهن خراسان، اعلام کرد تاکنون سه قطار در این مسیر وارد سرخس شدهاند و حدود ۱۶۰ کانتینر آنها در مدت حدود ۲۴ ساعت تخلیه شده است. طبق برنامه اعلامشده، مجموعاً ۲۱ قطار برای این مسیر پیشبینی شده که با ورود سه قطار نخست، ۱۸ قطار دیگر باقی مانده است. راهآهن خراسان همچنین به دنبال آن است که بازگشت ۲۴ ساعته قطارها به یک روند ثابت تبدیل شود؛ موضوعی که در صورت تحقق میتواند زمان خواب واگن و کانتینر را کاهش دهد.
برای فعالان تجارت و لجستیک، این شاخص مهمتر از صرف تعداد قطارهاست؛ زیرا سرعت تخلیه، ترخیص و بازگشت واگنها مستقیماً بر هزینه حمل و جذابیت مسیر اثر میگذارد.
ترخیص کالا در سرخس؛ حلقهای که هنوز کامل نشده است
با وجود افزایش ورود قطارها، یکی از چالشهای مطرحشده، انجام ترخیص کالا در خود منطقه آزاد سرخس است.
مدیرعامل منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی سرخس اعلام کرده در بخش راهآهن و ترانزیت مشکل عمدهای وجود ندارد، اما کمبود نیروی گمرک مانع توسعه سریعتر فرآیند ترخیص در منطقه شده است. در حال حاضر نیز بخشی از کانتینرها و بارها در منطقه انباشته شدهاند. راهآهن خراسان در همین راستا پیگیر آن است که بخشی از کانتینرها بهجای انتقال به تهران، مستقیماً در منطقه آزاد سرخس ترخیص شوند.
اگر این هدف اجرایی شود، سرخس میتواند از یک نقطه عبور ریلی صرف، به مرکز پردازش و توزیع بخشی از بار چین تبدیل شود؛ موضوعی که برای شرکتهای لجستیکی، انبارداری، حمل جادهای و خدمات گمرکی اهمیت دارد.
بازار چین برای شرکتهای خراسانی؛ ورود انفرادی کافی نیست
یکی از نکات مهم این نشست، اشاره مستقیم معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری به دشواری ورود شرکتهای خراسان رضوی به بازار چین بود. رضا جمشیدی اعلام کرد که فعالان اقتصادی استان بهتنهایی احتمالاً توان کافی برای حضور مؤثر در این بازار را ندارند و تشکیل کنسرسیوم یا تشکلهای بزرگتر میتواند ورود به بازار چین را اقتصادیتر و عملیاتیتر کند.
این نکته برای بنگاههای کوچک و متوسط استان اهمیت ویژهای دارد. بازار چین از نظر مقیاس، استانداردها، شبکه توزیع و رقابت، با بازارهای منطقهای مانند افغانستان یا آسیای مرکزی متفاوت است و ورود به آن نیازمند حجم عرضه، شبکه فروش و توان مالی بیشتری است.
بنابراین یکی از مسائل اصلی برای بخش خصوصی خراسان رضوی، احتمالاً نه صرفاً پیدا کردن خریدار چینی، بلکه تجمیع ظرفیت تولید و صادرات خواهد بود.
ضعف در معرفی کالاهای صادراتی خراسان رضوی
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت خراسان رضوی نیز در این نشست به یک ضعف دیگر اشاره کرد: معرفی ناکافی ظرفیتهای صادراتی استان در چین. به گفته علی باخرد، در جریان سفر مشخص شده برخی مجموعههای اقتصادی چینی شناخت کافی از کالاها و مزیتهای نسبی خراسان رضوی ندارند. همچنین حضور بخش خصوصی استان در این سفر کمتر از انتظار بوده است.
این موضوع نشان میدهد که توسعه روابط تجاری با چین صرفاً از مسیر مذاکرات دولتی پیش نمیرود و نیازمند حضور هدفمند شرکتهای تولیدی، برنامه بازاریابی، حضور در نمایشگاههای تخصصی و معرفی حرفهای محصولات است.
در بخش معدن نیز همزمانی سفر چین با یک نمایشگاه تخصصی معدنی در قزاقستان باعث شده بخشی از فعالان معدنی استان در آن رویداد حضور پیدا کنند و فرصت حضور در برنامه چین محدودتر شود.
سرمایهگذاری مشترک با چین در کشاورزی و فناوری
محور دیگری که میتواند برای صنایع استان اهمیت بیشتری داشته باشد، حرکت از تجارت کالا به سمت سرمایهگذاری مشترک و انتقال فناوری است. رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی اعلام کرده هدف این بخش از سفر تنها افزایش صادرات محصولات کشاورزی نبوده و موضوعاتی مانند سرمایهگذاری مشترک، انتقال دانش و فناوری، توسعه زنجیره ارزش و افزایش بهرهوری منابع نیز بررسی شده است.
سامانههای هوشمند آبیاری و استفاده از هوش مصنوعی در مدیریت مزرعه از جمله حوزههایی هستند که برای آنها طرحهای مشترک در حال تدوین است.
همچنین در حوزه اتوماسیون گلخانه و دامداری، سه شرکت دانشبنیان استان با شرکتهای چینی ارتباطاتی برقرار کردهاند. برای خراسان رضوی که با محدودیت منابع آب روبهروست، این بخش از همکاری میتواند از نظر صنعتی و سرمایهگذاری مهمتر از افزایش صرف واردات و صادرات کالا باشد.
تأمین تجهیزات خدماتی و آتشنشانی از چین
یکی دیگر از حوزههای بررسیشده در سفر، تأمین خودروهای خدماتی و آتشنشانی بوده است.
مدیرعامل سازمان همیاری شهرداریهای خراسان رضوی اعلام کرده نمونههایی از خودروهای خدماتی و آتشنشانی مورد استفاده در فرودگاههای چین بررسی شده و برآورد شده که امکان تأمین برخی از آنها با قیمتی حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد پایینتر وجود داشته باشد. این عدد فعلاً یک برآورد اعلامشده در نشست است و هنوز به معنای قرارداد قطعی خرید نیست.
پیگیری سفر مدیران شهری و استفاده از تجربیات مدیریتی و فنی چین نیز از دیگر محورهای مطرحشده بوده است.
رابطه خراسان رضوی و چین از کجا باید به نتیجه برسد؟
استاندار خراسان رضوی تأکید کرده است که توافقها و قولهای مطرحشده در سفر چین باید بهصورت مستمر پیگیری شوند و به مرحله اجرا برسند.
با این حال، بخش مهم خبر برای فعال اقتصادی را باید در شاخصهای قابل اندازهگیری جستوجو کرد؛ مانند تعداد قطارهای واقعی واردشده، حجم کالای حملشده، زمان تخلیه و ترخیص، تعداد قراردادهای سرمایهگذاری مشترک و حجم صادراتی که در نتیجه این تعاملات ایجاد میشود.
صرف اعلام برنامه برای گسترش روابط، بدون تبدیلشدن به پروژه یا قرارداد مشخص، اثر محدودی بر تولید و تجارت استان خواهد داشت.
تحلیل صنعتگرد؛ سرخس میتواند مهمتر از خود سفر چین باشد
مهمترین خروجی اقتصادی مطرحشده در این گزارش شاید نه خود سفر هیات خراسان رضوی به چین، بلکه فعالترشدن مسیر ریلی چین–سرخس باشد. اگر برنامه ۲۱ قطار ادامه پیدا کند و ترخیص کالا در خود منطقه آزاد سرخس عملیاتی شود، چند حلقه اقتصادی همزمان فعال میشوند: حملونقل ریلی، انبارداری، خدمات گمرکی، حمل جادهای، خدمات لجستیک و تجارت مجدد.
اما گلوگاه فعلی نیز روشن است؛ کمبود نیروی گمرک و انجامنشدن کامل ترخیص در سرخس میتواند بخشی از مزیت زمانی مسیر را خنثی کند. بنابراین برای ارزیابی واقعی روابط اقتصادی خراسان رضوی و چین، سه شاخص در ماههای آینده باید دنبال شود: ورود ۱۸ قطار باقیمانده، عملیاتیشدن ترخیص در منطقه آزاد سرخس و تبدیل مذاکرات سرمایهگذاری به قراردادهای مشخص.
