شرکتهای مهندسی در مسیر بقا؛ از نقدینگی و بهرهوری تا هوش مصنوعی
دوازدهمین آیین پاسداشت روز ملی مهندسی در خراسان رضوی، بیش از آنکه بر تجلیل از مهندسان متمرکز باشد، به بررسی آینده بنگاههای مهندسی اختصاص یافت؛ آیندهای که به گفته فعالان این حوزه، بیش از گذشته به مدیریت نقدینگی، افزایش بهرهوری، تابآوری در برابر بحرانها، استفاده از هوش مصنوعی و تغییر مدل کسبوکار وابسته است.
به گزارش صنعتگرد به نقل از اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی، دوازدهمین آیین پاسداشت روز ملی مهندسی با محور «مهندسی استراتژی بقا» و با حضور مدیران بخش خصوصی، فعالان شرکتهای فنی و مهندسی، دانشگاهیان و مسئولان استانی برگزار شد.
در این رویداد، موضوعاتی مانند بحران آب و انرژی، تورم، کمبود نقدینگی، تغییر شرایط قراردادها، فناوریهای جدید و گسترش هوش مصنوعی بهعنوان مهمترین متغیرهایی مطرح شدند که مدل فعالیت شرکتهای مهندسی را تحت تأثیر قرار دادهاند.
شرکتهای مهندسی دیگر نمیتوانند با مدل سنتی ادامه دهند
محسن خنداندل، رئیس کمیسیون خدمات فنی، مهندسی، مشاورهای و عمران اتاق مشهد، معتقد است مسئله امروز بنگاههای مهندسی دیگر صرفاً اجرای پروژه نیست. او تأکید کرد مهندسی باید از «ساختن» به سمت شناخت مسئله و یافتن راهحل حرکت کند؛ زیرا در شرایط فعلی، بقا و تابآوری خود بنگاه به یک مسئله مهندسی تبدیل شده است.
از نگاه خنداندل، دانش، سرمایه، تجهیزات و ارتباطات هرکدام بهتنهایی ضامن ادامه فعالیت یک شرکت نیستند و این عوامل باید در قالب یک استراتژی منسجم کنار هم قرار گیرند. او چهار مؤلفه را برای آینده شرکتها مهم دانست: بقا، تابآوری، تحول و خلق آینده.
این نگاه برای شرکتهای مهندسی به معنای آن است که برنامه پنج یا دهساله، بدون امکان اصلاح سریع در برابر تغییر محیط اقتصادی، دیگر کافی نیست.
در بحران، نقدینگی از سود روی کاغذ مهمتر میشود
یکی از کاربردیترین محورهای مطرحشده در این مراسم به مسئله نقدینگی مربوط بود. محمدعلی چمنیان، نایبرئیس اتاق خراسان رضوی، تأکید کرد در شرایط بحرانی، هدف نخست یک بنگاه الزاماً حداکثرکردن سود نیست؛ شرکت ابتدا باید بتواند جریان فعالیت خود را حفظ کند.
به گفته او، در چنین شرایطی نگهداری داراییهایی که ممکن است ارزش اسمی آنها افزایش پیدا کند، لزوماً به معنای تقویت بنگاه نیست و بخشی از منابع باید در چرخه عملیات باقی بماند. این مسئله برای شرکتهای مهندسی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا بسیاری از آنها با قراردادهای بلندمدت، تأخیر در وصول مطالبات و افزایش مستمر قیمت تجهیزات و خدمات مواجه هستند.
در چنین فضایی، ممکن است یک پروژه روی کاغذ سودآور باشد اما فاصله میان پرداخت هزینهها و وصول مطالبات، شرکت را با بحران نقدینگی روبهرو کند.
قراردادهای مهندسی باید با تورم و ارز سازگار شوند
شهرام عیدیزاده، مدیر مرکز آموزش اتاق خراسان رضوی، نیز بر همین مسئله تأکید کرد و تورم، نوسان ارز، تأمین مالی و ساختار مناقصات را از عوامل اصلی ریسک در شرکتهای مهندسی دانست. از نگاه او، اگر تغییر نرخ ارز و هزینه تجهیزات در قراردادها دیده نشود، سود محاسباتی یک پروژه ممکن است در پایان به زیان واقعی تبدیل شود.
این نکته برای شرکتهای پیمانکاری و مهندسی مشاور اهمیت زیادی دارد؛ چراکه فاصله میان زمان شرکت در مناقصه، عقد قرارداد، خرید تجهیزات و دریافت مطالبات میتواند چندین ماه یا حتی بیشتر باشد. بنابراین یکی از مهمترین الزامات بقا برای این شرکتها، مدیریت ریسک قرارداد و پیشبینی سناریوهای تغییر هزینه است.
هوش مصنوعی؛ ابزار جدید مهندس یا رقیب او؟
موضوع هوش مصنوعی در بخشهای مختلف مراسم تکرار شد. سخنرانان بر این نکته اتفاق نظر داشتند که شرکتهای مهندسی نمیتوانند تحولات AI را نادیده بگیرند. عیدیزاده تأکید کرد شرکتها نباید با هوش مصنوعی مقابله کنند، بلکه باید از آن برای توانمندسازی مهندسان استفاده کنند.
چمنیان نیز هوش مصنوعی را ابزاری برای تسریع یادگیری سازمانی دانست؛ موضوعی که در محیط متغیر کسبوکار اهمیت بیشتری پیدا کرده است. برای شرکتهای مهندسی، کاربرد این فناوری میتواند از تحلیل داده و طراحی اولیه تا مدیریت پروژه، تخمین هزینه، مستندسازی و پردازش اطلاعات فنی گسترش پیدا کند.
مسئله اصلی دیگر این نیست که آیا هوش مصنوعی وارد شرکتهای مهندسی خواهد شد یا نه؛ بلکه این است که کدام شرکتها زودتر آن را وارد فرایندهای کاری خود میکنند.
از شرکت پروژهمحور تا «پلتفرم حل مسئله»
حسین انصاری، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، زاویه دیگری از تحول شرکتهای مهندسی را مطرح کرد. او معتقد است وابستگی کامل بنگاه به پروژه بعدی، تابآوری شرکت را کاهش میدهد. اگر درآمد یک شرکت تنها زمانی ایجاد شود که قرارداد جدیدی منعقد کند، توقف چند پروژه یا کاهش سرمایهگذاری میتواند جریان درآمد آن را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد. انصاری پیشنهاد کرد معماری جدید شرکت مهندسی به سمت «پلتفرم حل مسئله» حرکت کند؛ یعنی تخصص، دانش فنی و تجربه شرکت خود به یک دارایی قابل عرضه تبدیل شود.
در چنین مدلی، شرکت میتواند علاوه بر اجرای پروژه، از خدمات مشاورهای، فناوری، محصولات دانشی، آموزش، نرمافزار یا همکاری با شرکتهای دیگر نیز درآمد ایجاد کند. تنوع مشتریان و منابع درآمدی نیز از دیگر ضرورتهایی بود که در این بخش مطرح شد.
بهرهوری؛ رشد بدون افزایش متناسب منابع
موضوع مهم دیگر، مقیاسپذیری شرکتهای مهندسی بود. اگر یک شرکت بتواند با همان تعداد نیروی انسانی و منابع موجود، ارزش بیشتری تولید کند یا یک راهکار مهندسی را برای مشتریان بیشتری عرضه کند، بهرهوری آن افزایش خواهد یافت.
این موضوع برای بنگاههای کوچک و متوسط اهمیت زیادی دارد؛ زیرا توسعه شرکت الزاماً نباید با افزایش متناسب هزینه، دفتر، نیروی انسانی و تجهیزات همراه باشد. فناوری دیجیتال، استانداردسازی فرآیندها و تبدیل تجربه پروژهها به محصولات و خدمات قابل تکرار میتواند بخشی از این مسیر باشد.
بحران آب و انرژی؛ مسئلهای برای جامعه مهندسی
غلامحسین مظفری، استاندار خراسان رضوی، نیز در این مراسم از مهندسان خواست نقش خود را از طراحی و اجرا فراتر ببرند و در حل مسائل استان مشارکت کنند. او بحران آب را یکی از چالشهای جدی خراسان رضوی دانست و بر استفاده از بازچرخانی آب و پساب تأکید کرد.
انرژی، تکمیل زنجیره ارزش، ترانزیت و فناوری نیز از دیگر حوزههایی بودند که استاندار خواستار نقشآفرینی بیشتر جامعه مهندسی در آنها شد. مظفری همچنین ایده شکلگیری یک «نهضت مهندسی» برای شناسایی و حل مسائل استان را مطرح کرد.
صنعت و دانشگاه؛ مسیر ورود مهندسان جوان به بنگاهها
یکی از بخشهای متفاوت دوره دوازدهم، توجه بیشتر به دانشجویان مهندسی بود. برگزارکنندگان اعلام کردند بخش دانشجویان نمونه و طرحهای دانشجویی به برنامه اضافه شده و تلاشهایی برای ایجاد فرصت کارورزی و بورسیه دانشجویان در واحدهای اقتصادی در جریان است.
این موضوع میتواند بخشی از شکاف همیشگی میان دانشگاه و صنعت را کاهش دهد؛ بهویژه اگر همکاری تنها به دوره کارآموزی محدود نشود و دانشجو روی یک مسئله واقعی بنگاه کار کند.
نسخه بقا برای شرکتهای مهندسی چیست؟
جمعبندی سخنان مطرحشده در این رویداد نشان میدهد «بقا» برای شرکت مهندسی دیگر به معنای صرفاً گرفتن پروژه بیشتر نیست. بنگاهی که میخواهد در شرایط متغیر اقتصادی دوام بیاورد، باید همزمان چند مسئله را مدیریت کند: نقدینگی، ریسک قرارداد، بهرهوری، تنوع درآمد، فناوری و سرعت یادگیری سازمانی.
در کنار آن، استفاده از هوش مصنوعی و حرکت از مدل کاملاً پروژهمحور به سمت ارائه راهکارهای قابل تکرار میتواند به شرکتها کمک کند وابستگی کمتری به یک پروژه یا یک مشتری داشته باشند. پیام اصلی دوازدهمین آیین پاسداشت روز ملی مهندسی را میتوان در یک جمله خلاصه کرد: برای شرکت مهندسی امروز، تخصص فنی شرط لازم است؛ اما برای بقا کافی نیست.
در پایان این مراسم نیز از برگزیدگان حوزههای واحدهای نمونه فنی و مهندسی، پیشکسوتان، نامآوران، مهندسان جوان، طرحهای برگزیده و دانشجویان نمونه تقدیر شد.
