مازوت کارخانه‌های سیمان به یک چالش دوگانه برای تولیدکنندگان تبدیل شده است؛ دبیر انجمن سیمان می‌گوید برخی محموله‌های تحویلی پس از حمل حاوی آب و آلودگی هستند؛ مسئله‌ای که به گفته او مصرف سوخت کارخانه را بالا می‌برد و حتی می‌تواند واحد تولیدی را با جریمه اضافه‌مصرف روبه‌رو کند.
به گزارش صنعتگرد به نقل از خبرگزاری مهر، علی‌اکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی کارفرمایان صنعت سیمان، با اشاره به مستندات برخی شرکت‌های سیمانی اعلام کرده است مازوت در مبدأ با مشخصات معین تحویل شرکت‌های حمل مورد تأیید می‌شود، اما در بعضی موارد هنگام رسیدن محموله به کارخانه، آب و ناخالصی در آن مشاهده شده است. او احتمال می‌دهد این تغییر در طول مسیر حمل رخ داده باشد.
این ادعا تاکنون در منابع بررسی‌شده با گزارش رسمی یک نهاد نظارتی درباره میزان یا گستردگی تخلف همراه نشده است؛ بنابراین موضوع «دستکاری محموله‌ها» در حال حاضر باید به‌عنوان ادعای مطرح‌شده از سوی انجمن سیمان در نظر گرفته شود.
مازوت کارخانه‌های سیمان چگونه هزینه تولید را افزایش داده است؟
به گفته الوندیان، ورود آب یا ناخالصی به مخازن سوخت باعث می‌شود بخشی از حجم تحویلی عملاً قابل استفاده نباشد یا ارزش حرارتی مورد انتظار را نداشته باشد. در نتیجه برای حفظ تولید، مصرف ظاهری سوخت کارخانه افزایش پیدا می‌کند؛ در حالی که تمام حجم تحویل‌شده انرژی قابل استفاده برای خط تولید ایجاد نکرده است.
مسئله برای تولیدکننده زمانی جدی‌تر می‌شود که مصرف انرژی واحد بر اساس شاخص‌های تعیین‌شده ارزیابی شود. دبیر انجمن سیمان می‌گوید عبور مصرف از شاخص تعیین‌شده می‌تواند به عنوان اضافه‌مصرف محاسبه و مشمول جریمه شود، در حالی که کیفیت پایین سوخت تحویلی لزوماً در این محاسبات لحاظ نمی‌شود.
الوندیان تأکید کرده این مشکل الزاماً به معنای افت کیفیت نهایی سیمان نیست و اثر مستقیم‌تر آن در افزایش مصرف انرژی، هزینه تولید و کاهش ظرفیت عملیاتی کارخانه دیده می‌شود.
کمبود گاز، وابستگی کارخانه‌ها به مازوت را بیشتر کرده است
اهمیت این مسئله وقتی بیشتر می‌شود که وضعیت تأمین گاز صنعت سیمان را نیز در نظر بگیریم.
براساس اظهارات دبیر انجمن سیمان در هفته‌های اخیر، نیاز روزانه کارخانه‌های سیمان حدود ۲۸ میلیون مترمکعب گاز است، اما میزان گاز تحویلی به این صنعت به کمتر از ۵ میلیون مترمکعب در روز رسیده است؛ یعنی در مقطع اعلام این آمار کمتر از یک‌پنجم نیاز روزانه صنعت از طریق گاز تأمین می‌شد.
کاهش دسترسی به گاز باعث شده بسیاری از کارخانه‌ها زودتر از معمول به مصرف مازوت روی بیاورند. الوندیان پیش‌تر گفته بود در سال‌های گذشته کارخانه‌ها در نیمه نخست سال بیشتر از گاز استفاده می‌کردند و فرصت داشتند مخازن مازوت را برای فصل سرد تکمیل کنند، اما محدودیت گاز در سال جاری این الگو را تغییر داده است.
بنابراین موضوع کیفیت مازوت در شرایط فعلی تنها مسئله چند محموله سوخت نیست؛ کارخانه‌ها در زمانی با این مشکل مواجه شده‌اند که امکان جایگزینی آسان مازوت با گاز نیز محدود شده است.
مازوت گران‌تر شد؛ حمل هم به هزینه کارخانه اضافه می‌شود
هزینه تأمین سوخت نیز همزمان افزایش یافته است. دبیر انجمن سیمان در ۱۱ مهر اعلام کرد قیمت مازوت طی دو ماه حدود ۶۶ درصد افزایش یافته و قیمت اعلامی این سوخت در مقایسه با شهریور سال قبل از حدود ۱۳۰۰ تومان به ۴۴۰۰ تومان در هر لیتر رسیده است.
این پایان هزینه نیست. به گفته او، حمل مازوت از جنوب کشور برای برخی کارخانه‌ها حداقل ۲۰۰۰ تومان به ازای هر لیتر هزینه دارد. فاصله کارخانه تا انبار یا پالایشگاهی که برای تحویل سوخت تعیین می‌شود نیز می‌تواند این رقم را تغییر دهد.
در چنین شرایطی، اگر بخشی از محموله تحویلی حاوی آب یا ناخالصی باشد، تولیدکننده هم هزینه خرید و حمل آن حجم را پرداخته و هم برای جبران انرژی از دست‌رفته باید سوخت بیشتری مصرف کند.
چرا کارخانه‌ها محموله مشکوک را پس نمی‌فرستند؟
در نگاه اول ممکن است این سؤال مطرح شود که چرا کارخانه سیمان از تحویل محموله‌ای که کیفیت مناسبی ندارد خودداری نمی‌کند.
الوندیان پاسخ این مسئله را در محدودیت ناوگان حمل و خطر توقف تولید می‌داند. به گفته او، کارخانه‌ای که یک تانکر را رد می‌کند الزاماً نمی‌تواند بلافاصله محموله جایگزین دریافت کند و در شرایط محدودیت سوخت، تأخیر در تحویل می‌تواند خط تولید را تحت تأثیر قرار دهد.
همین وضعیت قدرت انتخاب واحد تولیدی را کاهش می‌دهد؛ به‌خصوص برای کارخانه‌هایی که در فاصله بیشتری از نقاط تحویل سوخت قرار دارند.
به گفته دبیر انجمن سیمان، تفاوت اصلی گاز و مازوت نیز در همین زنجیره تحویل است. گاز از طریق شبکه بسته و کنتور مستقیماً وارد کارخانه می‌شود، اما مازوت با تانکر جابه‌جا می‌شود و کنترل کیفیت و حجم آن از مبدأ تا مقصد به مراحل بیشتری وابسته است.
مسئله‌ای فراتر از کیفیت سوخت
صنعت سیمان در ماه‌های اخیر همزمان با چند فشار انرژی روبه‌رو بوده است. علاوه بر کاهش گاز و افزایش قیمت مازوت، محدودیت برق نیز بر تولید کلینکر اثر گذاشته است.
بر اساس آمار ارائه‌شده از سوی انجمن سیمان، تولید کلینکر در پنج ماه نخست امسال حدود ۳.۵ میلیون تن کاهش داشته است. سهمیه برق صنعت نیز که سال گذشته در ساعات اوج حدود ۶۵۰ مگاوات اعلام شده بود، امسال در مقطعی به ۴۰۰ مگاوات کاهش یافت.
این ارقام نشان می‌دهد کیفیت سوخت در خلأ مطرح نشده است؛ کارخانه‌های سیمان همزمان با محدودیت دسترسی به انرژی، افزایش نرخ سوخت و هزینه حمل مواجه‌اند.
تحلیل صنعتگرد؛ هزینه واقعی آب در مازوت فقط قیمت سوخت نیست
اگر ادعای انجمن سیمان درباره وجود آب و ناخالصی در بخشی از محموله‌ها در بررسی‌های نظارتی تأیید شود، زیان کارخانه را نمی‌توان فقط با ارزش سوخت از دست‌رفته محاسبه کرد.
نخست، کارخانه بابت حجمی پول پرداخت کرده که بخشی از آن انرژی قابل استفاده ایجاد نمی‌کند. دوم، حمل همان حجم نیز هزینه داشته است. سوم، برای تولید مقدار مشخص کلینکر یا سیمان باید سوخت بیشتری مصرف شود و چهارم، افزایش ثبت‌شده در مصرف ممکن است واحد تولیدی را در معرض جریمه اضافه‌مصرف قرار دهد.
در نتیجه یک مشکل در زنجیره حمل می‌تواند همزمان هزینه خرید، حمل، مصرف و جریمه انرژی را افزایش دهد.
شرایط تأمین گاز این ریسک را جدی‌تر کرده است. وقتی کمتر از ۵ میلیون مترمکعب از نیاز روزانه حدود ۲۸ میلیون مترمکعبی صنعت از گاز تأمین می‌شود، امکان اینکه کارخانه صرفاً به دلیل کیفیت نامناسب مازوت مصرف آن را کنار بگذارد محدود است.
از منظر مدیریت صنعتی، راه‌حل نیز صرفاً افزایش سهمیه مازوت نیست. اگر اندازه‌گیری حجم و کیفیت محموله در مبدأ و مقصد قابل رهگیری باشد و نتیجه آزمایش سوخت هنگام تحویل به کارخانه در ارزیابی مصرف انرژی لحاظ شود، بخشی از ریسک فعلی از دوش تولیدکننده برداشته می‌شود.
در غیر این صورت، کارخانه در موقعیتی قرار می‌گیرد که کنترل کاملی بر کیفیت انرژی تحویلی ندارد، اما باید پاسخگوی شاخص مصرف نهایی آن باشد.
نکته دیگر اینکه تاکنون آمار مشخصی درباره تعداد محموله‌های آلوده، حجم مازوت مورد اختلاف یا میزان خسارت ایجادشده برای صنعت سیمان منتشر نشده است. انتشار چنین داده‌هایی و نتیجه بررسی نهادهای مسئول ضروری است تا بتوان ابعاد واقعی مسئله را از موارد پراکنده تفکیک کرد.
