بازار افغانستان برای فعالان اقتصادی خراسان رضوی دیگر فقط یک مقصد صادراتی نیست؛ اتاق بازرگانی مشهد توسعه صادرات، ورود به تولید مشترک و تقویت خدمات لجستیکی در مرز دوغارون را سه محور اصلی حضور گسترده‌تر بخش خصوصی استان در این بازار اعلام کرده است.
به گزارش صنعتگرد به نقل از اتاق بازرگانی خراسان رضوی، حسین محمدیان، رئیس کمیسیون توسعه صادرات این اتاق، در حاشیه پنجمین نمایشگاه بین‌المللی امام ابوحنیفه در کابل گفت تحولات اقتصادی افغانستان و روند بازسازی و توسعه تولید در این کشور باعث شده طی یک سال گذشته نگاه فعالان اقتصادی مشهد به این بازار تغییر کند.
به گفته او، علاوه بر صادرات کالا و خدمات فنی و مهندسی، تولید مشترک در افغانستان و توسعه ظرفیت‌های لجستیکی دوغارون نیز در دستور کار قرار گرفته است.
این رویکرد در شرایطی مطرح می‌شود که همزمان با حضور هیأت‌های تجاری ایران در کابل، بخش خصوصی دو کشور ۲۸ تفاهم‌نامه به ارزش مجموع ۴۵۱.۸ میلیون دلار امضا کرده‌اند. البته تحقق این رقم به تبدیل تفاهم‌نامه‌ها به قراردادهای اجرایی و آغاز واقعی پروژه‌ها بستگی دارد.
بازار افغانستان به فرصت تازه‌ای برای صنایع خراسان رضوی تبدیل می‌شود
براساس برنامه‌ای که اتاق مشهد دنبال می‌کند، حضور خراسان رضوی در اقتصاد افغانستان قرار نیست به فروش کالا محدود بماند. نخستین محور همچنان افزایش صادرات کالا و خدمات فنی و مهندسی است، اما در کنار آن موضوع سرمایه‌گذاری و تولید مشترک نیز جدی‌تر شده است.
محمدیان گفته است یکی از مباحث مورد توجه بخش خصوصی، استفاده از ظرفیت کشورهای همسایه برای تأمین بخشی از مواد اولیه و کالاهای اساسی است و افغانستان در این مسیر اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
این نگاه می‌تواند رابطه اقتصادی دو طرف را از الگوی صرفاً «فروش کالا به افغانستان» به سمت مدلی گسترده‌تر شامل تأمین مواد اولیه، تولید، سرمایه‌گذاری و خدمات لجستیکی سوق دهد.
دوغارون؛ مسیر بیش از ۶۰ درصد صادرات ایران به افغانستان
یکی از مهم‌ترین اجزای این برنامه، مرز دوغارون است. طبق اعلام رئیس کمیسیون توسعه صادرات اتاق مشهد، بیش از ۶۰ درصد کالاهای صادراتی ایران به افغانستان از این مرز عبور می‌کند.
این تمرکز بالا باعث می‌شود ظرفیت گمرک، پارکینگ کامیون‌ها، انبارداری، پایانه‌های لجستیکی، سرعت ترخیص و خدمات حمل‌ونقل دوغارون مستقیماً بر هزینه تجارت با افغانستان اثر بگذارد.
برای خراسان رضوی نیز این وضعیت یک مزیت اقتصادی ایجاد می‌کند. افزایش حجم تجارت از دوغارون می‌تواند علاوه بر صادرات کالا، تقاضا برای انبارداری، حمل‌ونقل، بسته‌بندی، خدمات گمرکی، لجستیک سرد و مراکز توزیع را افزایش دهد.
تجارت ایران و افغانستان در مسیر هدف ۱۰ میلیارد دلاری
برآوردهای منتشرشده حجم تجارت ایران و افغانستان را حدود ۴ میلیارد دلار نشان می‌دهد؛ در حالی که هدف‌گذاری مطرح‌شده میان دو طرف، رساندن مبادلات اقتصادی به ۱۰ میلیارد دلار در سال است.
در ماه‌های اخیر نیز مذاکرات برای توسعه همکاری در حوزه‌هایی مانند صنعت، معدن، زیرساخت، خدمات فنی و مهندسی و ایجاد ظرفیت‌های تولید مشترک افزایش یافته است.
طرح‌هایی مانند ایجاد پارک صنعتی، توسعه همکاری‌های تجاری از مسیر چابهار و بررسی پروژه‌های مشترک صنعتی نشان می‌دهد موضوع سرمایه‌گذاری در افغانستان به‌تدریج در کنار صادرات کالا قرار گرفته است.
بیش از ۶۰ شرکت ایرانی در نمایشگاه کابل
در پنجمین نمایشگاه ملی و بین‌المللی امام ابوحنیفه، بیش از ۶۰ شرکت ایرانی حضور یافته‌اند و هیأتی بالغ بر ۲۰۰ نفر از تجار و فعالان اقتصادی ایران نیز به کابل اعزام شده است.
جلسات مستقیم تجاری میان شرکت‌ها، مذاکرات فعالان اقتصادی با نهادهای دولتی و بازدید از واحدهای اقتصادی افغانستان نیز بخشی از برنامه این هیأت بوده است.
حضور کشورهایی مانند چین، هند، ترکیه و ازبکستان در این نمایشگاه نیز نشان می‌دهد رقابت برای حضور در بازار افغانستان محدود به ایران نیست و شرکت‌های ایرانی برای حفظ یا افزایش سهم خود از این بازار باید فراتر از مزیت جغرافیایی حرکت کنند.
۴۵۱ میلیون دلار تفاهم‌نامه؛ اجرا مهم‌تر از امضا
یکی از مهم‌ترین اتفاقات همزمان با حضور هیأت ایرانی در افغانستان، امضای ۲۸ تفاهم‌نامه به ارزش ۴۵۱.۸ میلیون دلار میان بخش خصوصی دو کشور بوده است.
این رقم از افزایش تمایل فعالان اقتصادی برای همکاری حکایت دارد، اما معیار مهم‌تر، میزان تبدیل این تفاهم‌ها به قراردادهای اجرایی است.
برای ارزیابی اثر واقعی آنها باید در ماه‌های آینده مشخص شود چه تعداد از این توافق‌ها وارد مرحله اجرا می‌شوند، چه میزان سرمایه جذب خواهند کرد و سهم تولید مشترک و پروژه‌های صنعتی از این رقم چقدر خواهد بود.
تحلیل صنعتگرد؛ افغانستان از بازار فروش به بخشی از زنجیره تولید نزدیک می‌شود
نکته مهم در رویکرد جدید اتاق مشهد، تغییر نوع نگاه به افغانستان است. این کشور سال‌ها بیشتر به‌عنوان یک بازار صادراتی برای کالاهای ایرانی دیده می‌شد، اما سه محور صادرات، تولید مشترک و لجستیک مدل متفاوتی را پیش روی صنایع خراسان رضوی قرار می‌دهد.
نزدیکی جغرافیایی استان به دوغارون و حضور صنایع غذایی، ماشین‌سازی، مصالح ساختمانی، دارویی و شرکت‌های خدمات فنی و مهندسی، این امکان را فراهم می‌کند که سهم خراسان رضوی از تجارت با افغانستان فقط به فروش محصول نهایی محدود نباشد.
در مدل تولید مشترک، بخشی از ماشین‌آلات، مواد اولیه، سرمایه یا دانش فنی می‌تواند از ایران تأمین شود و بخشی از فرآیند تولید در افغانستان انجام گیرد. چنین الگویی، در صورت فراهم بودن امنیت سرمایه‌گذاری، سازوکار مطمئن پرداخت و چارچوب حقوقی مشخص، می‌تواند هزینه دسترسی به بازار افغانستان را کاهش دهد.
از سوی دیگر، دوغارون ظرفیت آن را دارد که از یک مرز عبوری صرف، به مرکز خدمات تجارت افغانستان تبدیل شود. انبارهای تخصصی، سردخانه‌ها، مراکز بسته‌بندی، خدمات حمل‌ونقل، تعمیر ناوگان و مراکز توزیع می‌توانند بخشی از فرصت‌های سرمایه‌گذاری جانبی این رشد تجارت باشند.
با این حال، فاصله تجارت فعلی با هدف ۱۰ میلیارد دلاری تنها با اعزام هیأت یا برگزاری نمایشگاه پر نمی‌شود. نقل‌وانتقال پول، زیرساخت‌های مرزی، استاندارد کالا، تضمین سرمایه‌گذاری و سرعت عبور محموله‌ها همچنان از عوامل تعیین‌کننده‌اند.
برای صنعتگران خراسان رضوی، مهم‌ترین تغییر این است که افغانستان دیگر صرفاً یک مقصد فروش نیست؛ می‌تواند به بخشی از زنجیره تأمین، تولید و توزیع منطقه‌ای تبدیل شود.
