مشکلات شهرک‌های صنعتی خراسان رضوی از تأمین آب و برق فراتر رفته و اکنون موضوعاتی مانند مالیات شرکت‌های خدماتی، ضعف پوشش اینترنت و تلفن همراه، تأمین منابع نگهداری زیرساخت‌ها و الزامات زیست‌محیطی نیز به چالش‌های اداره و توسعه این شهرک‌ها اضافه شده است.
به گزارش صنعتگرد به نقل از اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی خراسان رضوی، در بیست‌ونهمین جلسه دبیرخانه شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی استان، ۱۳ مسئله مربوط به شهرک‌های صنعتی شناسایی و بررسی شد که پنج مورد آنها ماهیت عمومی و مشترک و هشت مورد به شهرک‌های مشخص مربوط است.
دامنه این مسائل از تأمین آب و افزایش ظرفیت برق تا مالیات قبوض وصول‌نشده، ضعف زیرساخت‌های ارتباطی، هزینه تصفیه فاضلاب و نحوه تأمین منابع پایدار برای شرکت‌های خدماتی گسترده است.
مشکلات شهرک‌های صنعتی خراسان رضوی؛ ۱۳ مسئله زیرساختی و مالی
یکی از مهم‌ترین موضوعات نشست، نحوه تأمین مالی شرکت‌های خدماتی شهرک‌های صنعتی بود. این شرکت‌ها مسئول بخش مهمی از نگهداری معابر، فضای سبز، تأسیسات، فاضلاب و خدمات عمومی شهرک‌ها هستند، اما مدیران آنها معتقدند بخشی از درآمدی که در صورت‌های مالی ثبت می‌شود، عملاً هنوز از واحدهای صنعتی وصول نشده است.
وحید تعقیبی، مدیرعامل شهرک صنعتی کاویان، اعلام کرده است شرکت خدماتی ممکن است بابت قبوض صادرشده با مالیات عملکرد مواجه شود، حتی اگر وجه قبض را از واحد صنعتی دریافت نکرده باشد.
عبدالله یزدان‌بخش، رئیس کمیسیون صنعت اتاق خراسان رضوی نیز گفته است در برخی موارد حدود ۴۰ درصد مطالبات شرکت‌های خدماتی وصول نمی‌شود؛ در نتیجه پیشنهاد شده مالیات متناسب با درآمد تحقق‌یافته و مبالغ واقعاً وصول‌شده محاسبه شود.
هزینه اداره شهرک‌ها تا ۴۰ درصد افزایش یافته است
افزایش هزینه نگهداری زیرساخت‌ها نیز فشار بیشتری بر شرکت‌های خدماتی وارد کرده است.
مدیرعامل شهرک ماشین‌سازی و فناوری‌های برتر مشهد اعلام کرده در حالی که افزایش هزینه‌های اداره شهرک‌ها در سال‌های گذشته حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد بود، امسال این افزایش به حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد رسیده است.
این هزینه‌ها شامل نگهداری زیرساخت‌ها، آسفالت معابر، فضای سبز و سایر خدماتی است که شرکت‌های خدماتی باید از محل درآمد خود تأمین کنند.
تأمین آب صنایع؛ خرید چاه کشاورزی یکی از گزینه‌ها
تأمین آب، یکی دیگر از گره‌های توسعه شهرک‌های صنعتی خراسان رضوی است.
نماینده شرکت آب منطقه‌ای استان اعلام کرده است در برنامه هفتم توسعه، تأسیسات جدید تأمین آب صنعت برای خراسان رضوی پیش‌بینی نشده و در شرایط فعلی باید از ظرفیت‌های قانونی موجود استفاده شود.
یکی از مسیرهای مطرح‌شده، خرید چاه کشاورزی فعال دارای پروانه یا بخشی از حجم آب آن برای تأمین نیاز صنعتی است؛ البته حجم قابل انتقال باید براساس وضعیت واقعی چاه و پس از تأیید دستگاه مسئول تعیین شود.
در همین جلسه، بخش خصوصی خواستار آن شد که حق‌النظاره آب بر مبنای مصرف واقعی محاسبه شود و صرفاً حجم مندرج در پروانه مبنای هزینه قرار نگیرد.
اختلاف بر سر هزینه آب مصرف‌نشده
طبق توضیحات ارائه‌شده در نشست، حتی در شرایطی که مصرف واقعی یک واحد کمتر از حجم درج‌شده در پروانه باشد، سازوکار فعلی می‌تواند بخشی از حجم استفاده‌نشده را نیز مشمول هزینه کند.
نماینده شرکت آب منطقه‌ای توضیح داده است که براساس مقررات مورد استناد، علاوه بر آب مصرف‌شده، ۳۰ درصد بهای حجم مصرف‌نشده نیز در برخی موارد دریافت می‌شود.
همین موضوع باعث شده شرکت‌های خدماتی خواستار بازنگری در نحوه محاسبه حق‌النظاره شوند.
اینترنت و آنتن تلفن همراه همچنان مشکل برخی شهرک‌هاست
ضعف پوشش تلفن همراه و اینترنت در تعدادی از شهرک‌های صنعتی نیز به‌عنوان یک مسئله زیرساختی مطرح شد.
براساس اظهارات مطرح‌شده، بخشی از تجهیزات مخابراتی برخی شهرک‌ها به حدود ۱۳ تا ۱۴ سال قبل بازمی‌گردد و با توسعه فازهای صنعتی، ظرفیت ارتباطی متناسب با افزایش تعداد واحدها توسعه پیدا نکرده است.
اداره‌کل ارتباطات خراسان رضوی اعلام کرده برای برخی شهرک‌های صنعتی، الزام عمومی مشابه شهرها و جاده‌های اصلی برای پوشش ارتباطی وجود ندارد و توسعه شبکه ممکن است نیازمند توافق مستقیم میان شهرک و اپراتور باشد.
ایرانسل نیز سه شهرک صنعتی خراسان رضوی را برای ورود به برنامه توسعه پوشش پیشنهاد کرده است. هزینه احداث یک سایت مخابراتی در این نشست حدود ۴۰ میلیارد تومان برآورد شد.
پیشنهاد اختصاص بخشی از مالیات بر ارزش افزوده به شهرک‌ها
موضوع ایجاد منابع مالی پایدار برای نگهداری زیرساخت شهرک‌ها نیز در دستور کار قرار گرفته است.
یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده، اختصاص یک درصد از سهم چهاردرصدی مالیات بر ارزش افزوده شهرداری‌ها به شرکت‌های خدماتی شهرک‌های صنعتی، متناسب با عملکرد و وصولی آنهاست.
این پیشنهاد هنوز به قانون تبدیل نشده و در شورای مرکزی، وزارت امور اقتصادی و دارایی و سایر بخش‌های مرتبط در حال پیگیری است.
پیشنهاد دیگر این است که شهرداری‌ها بخشی از خدماتی مانند آتش‌نشانی، فضای سبز و جمع‌آوری پسماند را در شهرک‌های صنعتی نیز ارائه کنند تا هزینه مستقیم شرکت‌های خدماتی کاهش پیدا کند.
برق شهرک صنعتی کلات؛ ظرفیت موجود جوابگوی توسعه نیست
تأمین برق نیز یکی از محورهای مهم جلسه بود. در شهرک صنعتی کلات، یک پست سیار برق تا زمان بهره‌برداری از پست دائم مستقر شده بود. با این حال، با افزایش تعداد واحدها و درخواست‌های جدید انشعاب، نگرانی درباره کفایت ظرفیت پست دائم ایجاد شده است.
نماینده برق منطقه‌ای خراسان رضوی اعلام کرده تعهد قبلی برای تأمین ۲۲ مگاوات برق اجرا شده و در صورت نیاز به ظرفیت بیشتر، باید تفاهم‌نامه جدیدی منعقد شود.
اجرای یک پست جدید نیز پس از توافق و شروع پروژه می‌تواند حدود یک تا یک‌ونیم سال زمان ببرد.
این فاصله زمانی برای شهرک‌هایی که در حال جذب واحدهای جدید هستند اهمیت دارد؛ زیرا سرمایه‌گذار صنعتی ممکن است زمین و تجهیزات در اختیار داشته باشد اما به دلیل نبود ظرفیت برق امکان شروع تولید نداشته باشد.
اختلاف درباره سامانه پایش آنلاین فاضلاب
الزام نصب سامانه پایش آنلاین در تصفیه‌خانه شهرک صنعتی مشهد نیز از دیگر موضوعات اختلافی بود.
مدیریت شهرک اعلام کرده هزینه نصب این سامانه برای یک آیتم حدود دو میلیارد تومان برآورد می‌شود و معتقد است چون این سامانه بخشی از زیرساخت شهرک است، هزینه آن باید از مسیر شرکت شهرک‌های صنعتی تأمین شود.
در مقابل، اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان با استناد به قانون هوای پاک، نصب سامانه را برای مجموعه‌های مشمول ارزیابی زیست‌محیطی الزامی می‌داند.
در این میان، یکی از پیشنهادها این است که مسئولیت آلایندگی هر واحد صنعتی به‌صورت جداگانه مشخص شود تا عملکرد یک واحد آلاینده موجب تحمیل جریمه و هزینه به تمام واحدهای یک شهرک نشود.
تحلیل صنعتگرد؛ مسئله اصلی فقط کمبود زیرساخت نیست
فهرست ۱۳ مسئله مطرح‌شده نشان می‌دهد چالش شهرک‌های صنعتی خراسان رضوی را نمی‌توان فقط به «کمبود برق و آب» خلاصه کرد.
بخش مهمی از مشکل به مدل تأمین مالی و مدیریت زیرساخت شهرک‌ها بازمی‌گردد. شرکت خدماتی باید آسفالت، فضای سبز، نگهبانی، فاضلاب و سایر خدمات را تأمین کند؛ اما همزمان ممکن است بخشی از مطالباتش از واحدهای صنعتی وصول نشود و همچنان با تعهدات مالیاتی و افزایش هزینه‌ها روبه‌رو باشد.
نتیجه این وضعیت می‌تواند به تعویق افتادن تعمیر و توسعه زیرساخت‌هایی باشد که خود کارخانه‌ها برای ادامه فعالیت به آنها نیاز دارند.
موضوع دوم، زمان توسعه زیرساخت است. وقتی اجرای پست جدید برق تا یک‌ونیم سال زمان می‌برد یا نصب یک سایت مخابراتی ده‌ها میلیارد تومان هزینه دارد، تصمیم برای توسعه شهرک باید پیش از ورود واحدهای جدید با برنامه تأمین برق، آب و ارتباطات هماهنگ شود.
موضوع سوم، تعدد دستگاه‌های مسئول است. آب، برق، مالیات، مخابرات، محیط زیست، شهرداری و شرکت شهرک‌های صنعتی هرکدام بخشی از مسئله را در اختیار دارند. بنابراین بسیاری از گره‌ها با تصمیم یک دستگاه باز نمی‌شوند.
از نگاه سرمایه‌گذار صنعتی، مهم‌ترین شاخص یک شهرک فقط قیمت زمین نیست. ظرفیت واقعی برق و آب، کیفیت ارتباطات، هزینه خدمات، وضعیت تصفیه فاضلاب و امکان توسعه واحد در آینده می‌تواند در تصمیم سرمایه‌گذاری تعیین‌کننده‌تر باشد.
به همین دلیل، نتیجه این نشست زمانی برای صنعت قابل سنجش خواهد بود که از میان ۱۳ مسئله شناسایی‌شده مشخص شود چند مورد با زمان‌بندی، دستگاه مسئول و راه‌حل اجرایی تعیین تکلیف شده‌اند.
