صنعتگرد | گزارش ویژه صنعت و انرژی | ۲۷ مهر ۱۴۰۵
درحالی‌که وزارت صمت از برنامه ذخیره‌سازی ۷۵۰ میلیون لیتر گازوئیل برای صنایع و معادن کشور خبر داده، فعالان صنعتی خراسان رضوی می‌گویند سهمیه ویژه ذخیره سوخت زمستانی هنوز به واحدهای تولیدی استان اختصاص نیافته است. بررسی تازه‌ترین اظهارات مسئولان و گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد فاصله میان برنامه‌ریزی برای تأمین سوخت و تحویل واقعی آن، به یکی از نگرانی‌های مهم صنعتگران در آستانه فصل سرما تبدیل شده است.
وضعیت ذخیره سوخت صنایع خراسان رضوی؛ سهمیه‌ای که هنوز نرسیده است
کمتر از دو ماه تا آغاز زمستان باقی مانده و واحدهای صنعتی خراسان رضوی بار دیگر با پرسش تکرارشونده تأمین انرژی روبه‌رو هستند؛ پرسشی که امسال به‌دلیل نگرانی از ظرفیت تأمین گاز، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
در چهل‌وهشتمین نشست یکشنبه‌های اقتصادی خراسان رضوی، برگزارشده در ۲۶ مهرماه، حسین محمودی خراسانی، رئیس انجمن مدیران صنایع استان، از بلاتکلیفی ذخیره‌سازی سوخت پشتیبان خبر داد.
به گفته او، براساس مصوبات ستاد انرژی استان قرار بود سوخت موردنیاز واحدهای تولیدی برای ماه‌های دی و بهمن، با هدف آمادگی در شرایط بحرانی ذخیره شود؛ اما تا زمان برگزاری این نشست، سهمیه‌ای برای این منظور اختصاص نیافته بود.
این اظهارات به معنای خالی‌بودن مخازن تمام کارخانه‌ها یا توقف توزیع عادی سوخت نیست؛ بلکه نشان می‌دهد برنامه ویژه ذخیره‌سازی پیش از زمستان، دست‌کم از نگاه نماینده صنایع استان، هنوز وارد مرحله تخصیص سهمیه نشده است.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی فقط میزان سوختی نیست که دولت وعده داده است؛ بلکه میزان نفت‌گاز یا گاز مایعی است که هم‌اکنون در مخازن واحدهای تولیدی وجود دارد و می‌تواند هنگام افت فشار یا قطع گاز طبیعی، خطوط تولید را فعال نگه دارد.
۷۵۰ میلیون لیتر در برنامه ملی؛ سهم خراسان رضوی چقدر است؟
رضا انصاری، معاون صنایع عمومی وزارت صنعت، معدن و تجارت، ۶ مهرماه از توافق با وزارت نفت برای ذخیره‌سازی ۷۵۰ میلیون لیتر گازوئیل در ماه‌های شهریور، مهر و آبان خبر داد.
براساس این برنامه، سوخت ذخیره‌شده باید بخشی از نیاز صنایع و معادن کشور در ماه‌های آذر، دی و بهمن را پوشش دهد. انصاری همچنین اعلام کرده بود آمار ذخیره‌سازی به تفکیک استان‌ها در حال جمع‌آوری است.
با وجود اعلام این برنامه، در منابع عمومی بررسی‌شده تا ۲۷ مهر، گزارشی قابل اتکا از میزان تحقق ذخیره‌سازی ۷۵۰ میلیون لیتری یا سهم تحویل‌شده به صنایع خراسان رضوی به دست نیامد.
این خلأ آماری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا میان سه مرحله «تخصیص سهمیه»، «تحویل فرآورده» و «ذخیره واقعی در مخزن کارخانه» تفاوت وجود دارد. حتی دریافت حواله سوخت نیز به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که واحد صنعتی برای چند روز فعالیت مستقل از شبکه گاز آماده است.
تجربه معادن؛ فاصله سهمیه مصوب تا سوخت دریافتی
مشکل تأمین سوخت در خراسان رضوی محدود به کارخانه‌ها نیست. بخش معدن استان نیز با اختلاف میان سهمیه تأییدشده و میزان سوخت تحویلی مواجه بوده است.
غلامرضا نازپرور، رئیس کمیسیون صنایع معدنی اتاق بازرگانی خراسان رضوی، ۱۹ شهریور اعلام کرد در برخی موارد تنها یک‌سوم تا یک‌چهارم سهمیه تأییدشده توسط کارشناسان صمت به معادن تحویل داده می‌شود.
به گفته او، روند ثبت درخواست، تأیید کارشناسی و دریافت مجوز سوخت از طریق سامانه سدف نیز حدود یک هفته زمان می‌برد.
در ادامه، غلامحسین مظفری، استاندار خراسان رضوی، در نشست ۱۲ مهر اعلام کرد ۳۸ میلیون لیتر سوخت برای معادن استان اختصاص یافته، اما تا آن زمان مراحل تأمین و توزیع آن انجام نشده بود.
عدد ۳۸ میلیون لیتر مربوط به موضوع سوخت معادن است و نباید آن را موجودی سوخت پشتیبان کارخانه‌ها تلقی کرد. همچنین هنوز روشن نیست چه میزان از این سهمیه پس از ۱۲ مهر تحویل داده شده است.
بااین‌حال، تجربه بخش معدن یک مسئله اجرایی مهم را آشکار می‌کند: صدور مصوبه یا اعلام تخصیص، لزوماً به معنای رسیدن سوخت به محل مصرف نیست.
شهرک صنعتی توس؛ تجربه یک کارخانه برای عبور از قطع گاز
در کنار نگرانی‌های مربوط به سهمیه، نمونه‌ای از تلاش برای کاهش وابستگی کارخانه‌ها به گاز طبیعی در شهرک صنعتی توس مشهد مشاهده شده است.
۹ مهرماه، حسن افتخاری، مدیرعامل شرکت گاز خراسان رضوی، از تأسیسات ذخیره‌سازی و سامانه تولید گاز مصنوعی یا SNG در یک واحد تولید کاشی این شهرک بازدید کرد.
این سامانه با ترکیب گاز مایع و هوا، سوختی با مشخصات قابل استفاده در تجهیزات سازگار فراهم می‌کند و می‌تواند در زمان محدودیت گاز طبیعی، استمرار بخشی از فعالیت واحد را امکان‌پذیر سازد.
براساس گزارش منتشرشده، تجهیزات این کارخانه با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی راه‌اندازی شده‌اند.
این تجربه نشان می‌دهد راهکار فنی برای کاهش آسیب ناشی از محدودیت گاز وجود دارد؛ اما دو مسئله همچنان تعیین‌کننده است: هزینه سرمایه‌گذاری برای کارخانه‌ها و امکان تأمین پایدار گاز مایع.
در گزارش بازدید، ظرفیت مخازن، هزینه نهایی اجرای سامانه و تعداد روزهایی که کارخانه می‌تواند با استفاده از ذخیره موجود فعالیت کند اعلام نشده است.
بنابراین نمی‌توان از راه‌اندازی این سامانه نتیجه گرفت که کارخانه مزبور برای تمام دوره احتمالی محدودیت گاز زمستان آماده است.
خطر توقف تولید؛ مسئله فقط سوخت نیست
آرمان خالقی، دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران، در گفت‌وگویی که ۹ مهر منتشر شد، نسبت به احتمال تشدید محدودیت گاز صنایع از میانه آبان هشدار داد.
او احتمال اعمال محدودیت در برخی مراکز صنعتی برای دوره‌ای حدود یک ماه تا ۴۵ روز را مطرح کرد. این برآورد یک سناریوی احتمالی است و به معنای اعلام برنامه قطعی قطع گاز صنایع خراسان رضوی نیست.
بااین‌حال، حتی وقفه‌های کوتاه‌تر نیز برای صنایع انرژی‌بر می‌تواند پرهزینه باشد.
در صنایعی مانند کاشی، سرامیک، شیشه و برخی واحدهای فرآوری مواد معدنی، استمرار تأمین انرژی نقش مهمی در حفظ شرایط عملیاتی خط تولید دارد. قطع ناگهانی سوخت ممکن است علاوه بر کاهش تولید، هزینه توقف، راه‌اندازی مجدد و ضایعات محصول را افزایش دهد.
از سوی دیگر، وجود مخزن ذخیره برای یک کارخانه الزاماً به معنای آمادگی کامل نیست. قابلیت استفاده از سوخت جایگزین در مشعل‌ها، وضعیت ایمنی تأسیسات، میزان واقعی موجودی و ظرفیت حمل و تحویل فرآورده نیز باید بررسی شود.
حلقه مفقوده؛ کارخانه‌ها برای چند روز سوخت دارند؟
بررسی گزارش‌های منتشرشده درباره سوخت صنایع خراسان رضوی، هنوز امکان پاسخ قطعی به این پرسش را فراهم نمی‌کند که چه تعداد کارخانه مجهز به مخزن سوخت دوم هستند و مخازن موجود با چه نسبتی از ظرفیت خود پر شده‌اند.
برای تعیین میزان آمادگی واقعی صنعت استان، انتشار چهار شاخص ضروری است: ظرفیت قابل استفاده مخازن، موجودی واقعی سوخت، مصرف روزانه واحد در شرایط محدودیت گاز و تعداد روزهای قابل تأمین تولید.
برای مثال، واحدی که ۳۰ هزار لیتر سوخت قابل استفاده ذخیره کرده و در شرایط اضطراری روزانه پنج هزار لیتر مصرف دارد، تنها برای شش روز فعالیت با این میزان ذخیره آمادگی خواهد داشت. این یک مثال محاسباتی است، نه آمار مربوط به کارخانه‌ای مشخص در استان.
بدون دسترسی به این اطلاعات، نمی‌توان سهمیه‌های اعلامی را به تعداد روزهای استمرار تولید تبدیل کرد.
سه دستگاه، سه پرسش بی‌پاسخ
اکنون شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، اداره کل صنعت، معدن و تجارت و شرکت شهرک‌های صنعتی خراسان رضوی سه مرجع اصلی پاسخ‌گویی درباره آمادگی زمستانی کارخانه‌ها هستند.
شرکت ملی پخش باید روشن کند از ابتدای شهریور تا ۲۷ مهر چه حجمی از سوخت برای ذخیره زمستانی صنایع استان تحویل داده و چه میزان در انتظار تحویل قرار دارد.
اداره کل صمت باید مشخص کند چه تعداد واحد تولیدی برای دریافت سوخت پشتیبان ثبت‌نام کرده‌اند و چه تعداد درخواست تأیید یا رد شده است.
شرکت شهرک‌های صنعتی نیز می‌تواند آمار ظرفیت مخازن، تعداد واحدهای دارای تأسیسات سوخت دوم و میزان آمادگی شهرک‌های صنعتی استان را منتشر کند.
انتشار این داده‌ها، امکان بررسی دقیق‌تر وضعیت شهرک‌هایی مانند توس، کاویان و سایر قطب‌های تولیدی استان را فراهم می‌کند.
زمستان صنایع با وعده مدیریت نمی‌شود
تا ۲۷ مهر ۱۴۰۵، تصویر به‌دست‌آمده از منابع معتبر، ترکیبی از برنامه‌ریزی ملی، هشدار تشکل‌های صنعتی و اقدام فنی برخی واحدهای تولیدی است.
از یک سو، وزارت صمت برنامه ذخیره‌سازی ۷۵۰ میلیون لیتر گازوئیل را اعلام کرده و از سوی دیگر، رئیس انجمن مدیران صنایع خراسان رضوی از اختصاص‌نیافتن سهمیه ذخیره زمستانی موردنظر استان خبر داده است.
در این میان، آمار واقعی موجودی مخازن کارخانه‌ها و میزان آمادگی آن‌ها برای استمرار تولید هنوز به‌صورت عمومی و قابل راستی‌آزمایی در دسترس نیست.
تا زمانی که میزان سوخت موجود در مخازن، حجم تحویل واقعی و مدت قابل تأمین تولید مشخص نشود، نمی‌توان با اطمینان گفت صنایع خراسان رضوی آماده عبور از زمستان هستند.
این همان نقطه‌ای است که تصمیم‌گیران باید به‌جای اعلام برنامه‌ها، با انتشار آمار اجرایی به آن پاسخ دهند.
