گمرک جمهوری اسلامی ایران نسخه بهروزرسانیشده «مجموعه دستورالعملها و شیوهنامههای گمرکی» را در شهریور ۱۴۰۵ منتشر کرده است؛ مجموعهای که بخش قابلتوجهی از رویههای اجرایی موردنیاز تولیدکنندگان، واردکنندگان، صادرکنندگان، شرکتهای صنعتی و دیگر فعالان تجارت خارجی را در یک مرجع گردآوری میکند. روی جلد این مجموعه، زمان بهروزرسانی شهریور ۱۴۰۵ و تاریخ ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ درج شده است.
اهمیت این کتاب برای فعالان صنعتی تنها در گردآوری مقررات گمرکی نیست. موضوعاتی مانند انبار اختصاصی، ترخیص درصدی و نسیه، حمل یکسره، واردات ماشینآلات و قطعات، ارزش و تعرفه گمرکی، صادرات، ترانزیت، حسابرسی پس از ترخیص و تسهیلات فعالان اقتصادی برگزیده گمرکی مستقیماً میتواند با هزینه، زمان ترخیص و برنامه تأمین مواد اولیه یک کارخانه ارتباط داشته باشد.
در پایان این مطلب، نسخه کامل کتاب مجموعه دستورالعملها و شیوهنامههای گمرکی بهروزرسانی شهریور ۱۴۰۵ برای دریافت قرار گرفته است.
مجموعه دستورالعملها و شیوهنامههای گمرکی ۱۴۰۵ چیست؟
این مجموعه توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران تهیه شده و مرجع آن دفتر مدیریت اطلاعات و برنامهریزی است. در مشخصات کتاب، موضوع بازرگانی «امور گمرکی» و موضوع کاربردی آن «کلیه خدمات گمرکی» عنوان شده است.
هدف از انتشار کتاب نیز در مقدمه بهروشنی بیان شده است. گمرک اعلام کرده که برای تسهیل تجارت خارجی، حمایت از تولید و مدیریت دانش، اقداماتی مانند ارائه ضمانتنامه، حمل یکسره، ترخیص درصدی و نسیه مواد اولیه و ملزومات تولیدکنندگان و صدور مجوز انبار اختصاصی را در دستور کار داشته است. گردآوری دستورالعملها و شیوهنامهها در قالب یک کتاب نیز با هدف کاهش پراکندگی، افزایش شفافیت و دسترسی منسجمتر فعالان اقتصادی انجام شده است.
این نکته برای خواننده کتاب بسیار مهم است: شهریور ۱۴۰۵، تاریخ بهروزرسانی مجموعه است و به این معنا نیست که همه دستورالعملهای داخل کتاب در سال ۱۴۰۵ صادر شدهاند. مجموعه شامل مقررات و شیوهنامههایی با تاریخهای مختلف است که در یک مرجع واحد گردآوری و در مواردی با اصلاحات جدید تکمیل شدهاند.
چه موضوعاتی در کتاب دستورالعملهای گمرکی قرار دارد؟
دامنه موضوعات کتاب گسترده است. بخش نخست به معاونت امور گمرکی اختصاص دارد و موضوعاتی مانند واردات، مناطق آزاد و ویژه، انبارهای اختصاصی، کارنه ATA، پنجره واحد تجارت فرامرزی، ترخیص درصدی، ورود ماشینآلات راهسازی و معدنی و سایر رویههای وارداتی را پوشش میدهد. بخش صادرات نیز موضوعاتی از ورود موقت برای پردازش تا استرداد حقوق ورودی، صادرات نمونههای تجاری و برخی فرآیندهای مرتبط با نفت و فرآوردههای نفتی را در بر میگیرد.
در ادامه کتاب، موضوعاتی مانند ارزش گمرکی، تعرفه، اختلافات حقوقی، مبارزه با قاچاق، بازبینی و حسابرسی پس از ترخیص و ترانزیت داخلی و خارجی آمده است. بخشهای دیگری نیز به فعالان اقتصادی برگزیده گمرکی، مدیریت ریسک، آمار گمرکی، بازرسی، کمیسیون رسیدگی به اختلافات و دیگر امور اجرایی اختصاص یافته است.
بنابراین این کتاب را نباید صرفاً یک مرجع برای کارشناسان گمرک دانست. مدیر بازرگانی یک کارخانه، مسئول تأمین خارجی، مدیر مالی، کارگزار گمرکی و حتی مدیرعامل یک شرکت صنعتی که بخشی از مواد اولیه یا تجهیزات خود را وارد میکند، میتواند با مراجعه هدفمند به بخشهای مرتبط، درک دقیقتری از مسیر قانونی عملیات گمرکی به دست آورد.
چرا این کتاب برای تولیدکنندگان اهمیت بیشتری دارد؟
توقف مواد اولیه یا قطعات در گمرک تنها یک مسئله اداری نیست. برای یک کارخانه، هر روز تأخیر ممکن است به کمبود موجودی، تغییر برنامه تولید، افزایش هزینه انبارداری، خواب سرمایه یا حتی توقف بخشی از خط تولید منجر شود.
از این منظر، بخشهایی از کتاب که مستقیماً به تسهیل فرآیند واردات واحدهای تولیدی مربوط میشود، اهمیت ویژهای دارد. خود گمرک نیز در مقدمه مجموعه، از ترخیص درصدی و نسیه مواد اولیه، حمل یکسره و انبار اختصاصی بهعنوان بخشی از اقدامات تسهیلگر خود یاد کرده است.
انبار اختصاصی؛ موضوعی مهم برای واحدهای صنعتی
یکی از نخستین دستورالعملهای کتاب به شرایط انبارهای اختصاصی اختصاص دارد. در متن این دستورالعمل تصریح شده که بازنگری مقررات انبار اختصاصی با هدف تسریع تشریفات گمرکی کالاهای موردنیاز صنایع و کاهش هزینههای سربار انجام شده است.
بر اساس متن درجشده در مجموعه، در صورت کامل بودن مدارک، درخواست ایجاد انبار اختصاصی حداکثر ظرف ۴۸ ساعت وارد مرحله استعلام اولیه میشود و در صورت فراهم بودن زیرساخت و شرایط لازم، بازدید از محل نیز ظرف هفت روز کاری پیشبینی شده است.
همچنین در اصلاحیه درجشده در همین نسخه، شرایط تضمین انتقال کالا به انبار اختصاصی مشخص شده و برای واحدهای تولیدی نیز حکم جداگانهای درباره میزان تضمین بیان شده است.
برای کارخانههایی که حجم مستمر واردات مواد اولیه یا قطعات دارند، آشنایی با این بخش میتواند اهمیت بیشتری از مطالعه پراکنده چندین بخشنامه داشته باشد؛ زیرا شرایط فیزیکی انبار، نظارت، پلمب، تجهیزات ایمنی، دوربین، باسکول و نحوه نگهداری کالا همگی در همان دستورالعمل تشریح شدهاند.
ترخیص نسیه و درصدی چه کاربردی برای کارخانهها دارد؟
یکی دیگر از موضوعات مورد توجه صنایع، ترخیص نسیه یا درصدی کالا است. در کتاب توضیح داده شده که این سازوکار با هدف تسریع و تسهیل ترخیص مواد اولیه و قطعات موردنیاز واحدهای تولیدی معتبر شکل گرفته و بخشی از کالا میتواند برای پوشش حقوق ورودی بهعنوان وثیقه باقی بماند.
در همان دستورالعمل تصریح شده که این تسهیلات مربوط به کالاهایی است که توسط واحد تولیدی وارد شده و در خط تولید یا محصول تولیدی آن واحد مورد استفاده قرار میگیرد.
اهمیت این موضوع برای مدیر کارخانه روشن است: مسئله فقط «ترخیص کالا» نیست، بلکه مدیریت نقدینگی در زمان ورود مواد اولیه مطرح است. اگر یک واحد شرایط قانونی استفاده از چنین تسهیلاتی را داشته باشد، شناخت دقیق مقررات میتواند در برنامهریزی جریان نقد و تأمین مواد اولیه مؤثر باشد.
البته اعداد و شرایط اجرایی هر رویه باید دقیقاً با آخرین بخشنامه لازمالاجرا تطبیق داده شود. وجود یک دستورالعمل در مجموعه به این معنی نیست که شرکت بدون بررسی شرایط اختصاصی خود میتواند از آن استفاده کند.
فعالان اقتصادی برگزیده چه تسهیلاتی دارند؟
یکی از بخشهای قابل توجه کتاب به فعالان اقتصادی برگزیده گمرکی یا AEO مربوط میشود. برای شرکتهایی که تجارت خارجی مستمر دارند، بررسی این بخش اهمیت ویژهای دارد.
در فصل مربوط به تسهیلات گمرکی، برای شرکتهای واجد شرایط سطح یک مواردی مانند عبور بیش از ۹۰ درصد اظهارنامهها از مسیر سبز ـ به استثنای اقلام پرریسک ـ، پذیرش ضمانتنامه بانکی در چارچوب مقررات، ارزیابی در محل، ترخیص نسیه، امکان دریافت مجوز انبار اختصاصی، رسیدگی خارج از نوبت به اظهارنامهها و رسیدگی فوریتر به پروندههای اختلاف گمرکی پیشبینی شده است.
همین بخش نشان میدهد که برای یک شرکت صنعتی دارای حجم بالای واردات یا صادرات، سابقه عملکرد گمرکی و نظاممند شدن فرآیندهای تجارت خارجی میتواند به یک مزیت عملیاتی تبدیل شود؛ زیرا موضوع فقط رعایت قانون نیست، بلکه کیفیت سوابق شرکت ممکن است بر نوع تسهیلاتی که دریافت میکند نیز اثرگذار باشد.
حسابرسی پس از ترخیص؛ پرونده گمرکی با خروج کالا تمام نمیشود
یکی از اشتباهات رایج در برخی شرکتها این است که پایان فرآیند را همان خروج کالا از گمرک تصور میکنند. در حالی که کتاب بخشی مستقل را به حسابرسی پس از ترخیص اختصاص داده است.
اهداف این شیوهنامه شامل تسریع فرآیند ترخیص، افزایش اجرای داوطلبانه مقررات توسط خدمتگیرندگان، بررسی انطباق اظهارنامهها با قوانین، اطمینان از پرداخت صحیح حقوق ورودی و کاهش هزینههای تشریفات گمرکی عنوان شده است.
این موضوع برای مدیران مالی و بازرگانی صنایع یک پیام مشخص دارد: نگهداری منظم اسناد، تطبیق ارزش و تعرفه، ثبت صحیح اطلاعات و هماهنگی میان واحد مالی، بازرگانی و ترخیص باید حتی پس از خروج کالا ادامه داشته باشد.
در واقع، کیفیت مدیریت پرونده گمرکی شرکت میتواند در آینده نیز اهمیت خود را نشان دهد؛ بهویژه برای بنگاههایی که واردات مستمر دارند یا قصد دارند از تسهیلات ویژه گمرکی استفاده کنند.
کتاب دستورالعملهای گمرکی برای چه کسانی مفید است؟
این مجموعه بیشترین کاربرد را برای مدیران و کارشناسان بازرگانی خارجی واحدهای تولیدی، واردکنندگان مواد اولیه و ماشینآلات، صادرکنندگان، شرکتهای حملونقل و لجستیک، کارگزاران گمرکی، مدیران مالی و حقوقی صنایع و همچنین سرمایهگذارانی دارد که در حال راهاندازی پروژهای وابسته به تجهیزات خارجی هستند.
برای مثال، مدیری که قصد واردات تجهیزات خط تولید دارد احتمالاً باید همزمان چند موضوع را بررسی کند: ثبت و اظهار کالا، ارزش و تعرفه، مجوزهای قانونی، شرایط ترخیص، تضمینها و در برخی پروژهها ورود موقت یا انبار اختصاصی. مزیت چنین مجموعهای آن است که نقطه شروع بررسی این موضوعات را در یک سند رسمی فراهم میکند.
چگونه از این کتاب استفاده کنیم؟
بهترین روش استفاده از کتاب، مطالعه آن از ابتدا تا انتها نیست. فعال صنعتی بهتر است ابتدا مسئله خود را مشخص کند؛ برای نمونه «انبار اختصاصی»، «ترخیص درصدی»، «اختلاف تعرفه»، «ورود موقت ماشینآلات»، «صادرات»، «ترانزیت» یا «حسابرسی پس از ترخیص» و سپس از فهرست کتاب به فصل مربوط مراجعه کند.
از آنجا که مقررات تجارت خارجی و گمرکی امکان اصلاح و بهروزرسانی دارند، تاریخ هر دستورالعمل نیز باید مورد توجه قرار گیرد. خود مقدمه کتاب بر قابلیت بهروزرسانی مجموعه متناسب با تغییرات فضای کسبوکار و فناوری تأکید دارد.
بنابراین مجموعه دستورالعملها و شیوهنامههای گمرکی شهریور ۱۴۰۵ یک مرجع بسیار مناسب برای شروع بررسی است، اما در پروندههای اجرایی باید آخرین بخشنامهها، اصلاحیهها و مقررات لازمالاجرا نیز کنترل شوند.
دانلود مجموعه دستورالعملها و شیوهنامههای گمرکی شهریور ۱۴۰۵
نسخه کامل منتشرشده از سوی گمرک جمهوری اسلامی ایران را میتوانید از لینک زیر دریافت کنید:
