بازار عناصر نادر

شوک قیمتی در بازار عناصر نادر؛ جهش ۱۵۰۰ درصدی ایتریم

در پی اعمال محدودیت‌های صادراتی چین بر گروه عناصر خاکی کمیاب، بازار جهانی با یکی از شدیدترین جهش‌های قیمتی سال‌های اخیر روبه‌رو شد. بر اساس اطلاعات گردآوری‌شده از منابع بین‌المللی، قیمت اکسید ایتریم طی سال جاری با رشد کم‌سابقه حدود ۱۵۰۰ درصدی به ۱۲۶ دلار به‌ازای هر کیلوگرم رسید؛ رقمی که در پایان سال ۲۰۲۴ کمتر از ۸ دلار بود و اکنون به‌عنوان یک رکورد تاریخی ثبت شده است.

محدودیت‌های صادراتی چین؛ عامل اصلی انفجار قیمتی

به گزارش صنعتگرد، دولت چین در آوریل ۲۰۲۵ صادرات عناصر خاکی کمیاب – از جمله ایتریم – را منوط به مجوزهای ویژه کرد. این تصمیم بلافاصله موجب کمبود عرضه در بازار جهانی شد و:

• زنجیره تأمین صنایع هوافضا، نیمه‌رسانا، انرژی و پزشکی را تحت فشار قرار داد
• واکنش‌هایی از سوی ایالات متحده، استرالیا و اتحادیه اروپا به همراه داشت
• رقابت ژئو‌اقتصادی دو قدرت اصلی جهان را تشدید کرد

طبق داده‌های گزارش‌های بین‌المللی، چین حدود ۹۰ درصد واردات آمریکا در حوزه ایتریم را تأمین می‌کند و همچنان بزرگ‌ترین بازیگر استخراج، پالایش و تجارت این عنصر حیاتی است.

اهمیت راهبردی ایتریم در صنایع نوین

اکسید ایتریم به‌عنوان یک ماده حیاتی و فناوری‌محور، در زنجیره‌های صنعتی پیشرفته استفاده می‌شود؛ از جمله:

• تجهیزات پزشکی و پرتودرمانی
• لیزرهای صنعتی و آزمایشگاهی
• سرامیک‌های پیشرفته و ابررساناها
• تجهیزات هوافضا و موتورهای جت
• پوشش‌های مقاوم در برابر حرارت در صنایع انرژی

گزارش سازمان زمین‌شناسی آمریکا (USGS) تأکید دارد که ایتریم از فلزات حیاتی برای تحول انرژی پاک شناخته می‌شود و اختلال در عرضه آن می‌تواند صنایع مختلف را دچار وقفه کند.

تحرک تولیدکنندگان غیردولتی برای جبران کمبود عرضه

بررسی‌ها نشان می‌دهد:

• شرکت MP Materials در آمریکا، استخراج ایتریم از معدن Mountain Pass را انجام می‌دهد اما فعلاً در مرحله ذخیره‌سازی و توسعه ظرفیت فرآوری داخلی است.
• شرکت Lynas Rare Earths استرالیا اعلام کرده که ظرفیت تولید و تصفیه اکسید ایتریم از معدن Mount Weld در مالزی را در حال گسترش است تا فشار بازار جهانی را کاهش دهد.

با این حال، ظرفیت جایگزینی جهانی هنوز به‌هیچ‌وجه هم‌تراز با توان چین نیست و بازار همچنان نسبت به تصمیمات پکن حساس است.

تحلیل صنعت‌گرد؛ رقابت ژئو‌اقتصادی در اوج

بر اساس تحلیل داده‌ها و روندهای جهانی، رشد خیره‌کننده قیمت ایتریم را می‌توان یکی از نقاط عطف تقابل ژئو‌اقتصادی چین و آمریکا دانست؛ تقابلی که:

• به دنبال کنترل زنجیره ارزش مواد معدنی استراتژیک است
• می‌تواند مسیر توسعه صنایع نوظهور جهان را تغییر دهد
• نقش عناصر خاکی کمیاب را به‌عنوان ابزار فشار اقتصادی و فناوری پررنگ‌تر می‌کند

با ادامه محدودیت‌های تجاری، احتمال تداوم نوسانات شدید قیمتی و حتی تشدید رقابت کشورهای صنعتی برای تنوع‌بخشی به منابع تأمین وجود دارد.