در هفتماهه ابتدای سال جاری، حجم تجارت ایران با همسایگان به ۶۴.۸ میلیون تن و ارزش آن به بیش از ۳۸.۱۵ میلیارد دلار رسید. دادههای گمرک نشان میدهد تداوم مبادلات با کشورهای مرزی و گسترش همکاری با اتحادیه اوراسیا، نقش محوری در حفظ بازارهای صادراتی ایران داشته است.
به گزارش صنعتگرد، تازهترین آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران حاکی از آن است که در هفتماهه نخست سال ۱۴۰۴، مجموع تجارت کشور با ۱۵ کشور همسایه شامل صادرات و واردات کالا، به ۶۴ میلیون و ۸۷۵ هزار تُن رسیده که ارزش آن حدود ۳۸ میلیارد و ۱۵۴ میلیون دلار برآورد میشود.
این رقم تقریباً معادل عملکرد مدت مشابه سال گذشته است و به گفته کارشناسان، نشان از ثبات نسبی جریان مبادلات ایران با همسایگان و حفظ موقعیت راهبردی بازارهای منطقهای دارد.
مزیت همسایگی؛ ستون فقرات تجارت غیرنفتی ایران
کشورهای همسایه ایران – از عراق و ترکیه تا افغانستان، پاکستان، روسیه، آذربایجان، ارمنستان، ترکمنستان و کشورهای حوزه خلیج فارس – بهدلیل نزدیکی جغرافیایی، اشتراک فرهنگی و مزیتهای لجستیکی، همواره محور اصلی صادرات غیرنفتی ایران بودهاند.
کاهش هزینه حملونقل، امکان تبادلات سریعتر، پیوندهای زبانی و تاریخی و نیازهای اقتصادی متقابل سبب شده این کشورها نقش اساسی در راهبرد تجاری و ژئواکونومیک ایران ایفا کنند؛ موضوعی که در شرایط محدودیتهای بینالمللی و تحریمهای مالی، بیش از گذشته اهمیت یافته است.
تداوم تجارت منطقهای علیرغم محدودیتها
بررسی دادههای رسمی نشان میدهد با وجود محدودیتهای مالی و فشارهای بیرونی، ایران توانسته بازارهای مرزی خود را حفظ و مدیریت کند. این عملکرد باثبات، حاصل اقدامات تسهیلگر دولت در زمینه نقلوانتقال مالی، توسعه لجستیک، و گسترش همکاری با مناطق اقتصادی همپوشان است.
از منظر ارزش مبادلات، سهم کشورهای همسایه همچنان بالاتر از ۵۰ درصد کل تجارت خارجی ایران است و کارشناسان پیشبینی میکنند این سهم با تکمیل طرحهای زیرساختی مرزی، افزایش چشمگیری خواهد یافت.
رشد تعامل با اتحادیه اقتصادی اوراسیا
در کنار بازارهای همسایه، روابط تجاری ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز در مسیر صعودی قرار گرفته است. بر اساس آمار رسمی، در هفتماهه امسال حدود ۴.۹ میلیون تُن تبادل کالا میان ایران و کشورهای عضو اوراسیا انجام شده که ارزش آن نزدیک به ۲.۲ میلیارد دلار است.
این روند با اجرای موافقتنامه تجارت آزاد ایران و اوراسیا (از اردیبهشت ۱۴۰۴)، زمینه گسترش صادرات صنعتی، غذایی و معدنی ایران به بازارهای روسیه، بلاروس، قزاقستان، ارمنستان و قرقیزستان را فراهم کرده است.
پیششرطهای توسعه تجارت منطقهای
خبرگان حوزه اقتصاد و لجستیک معتقدند تداوم و رشد این روند، منوط به مدرنسازی گمرکات، توسعه زیرساختهای حملونقل زمینی، دریایی و ریلی، و رفع محدودیتهای بانکی منطقهای است.
توسعه مسیرهای ترانزیت چندجانبه نظیر کریدور شمال–جنوب، مسیر چابهار–آسیای میانه و خط ریلی ایران–روسیه از مهمترین برنامههای دولت در چارچوب تقویت تجارت با همسایگان طی دو سال آینده عنوان میشود.
تحلیل دادههای تجارت خارجی نشان میدهد ایران با وجود چالشهای مالی و تحریمی، موفق شده روابط تجاری نسبتاً باثباتی با همسایگان و اتحادیه اوراسیا حفظ کند.
با استمرار سیاستهای تسهیلگر، سرمایهگذاری در زیرساختهای لجستیکی و گسترش همکاریهای منطقهای، پیشبینی میشود ارزش تجارت ایران با کشورهای پیرامونی تا پایان سال ۱۴۰۴ از مرز ۶۵ میلیارد دلار عبور کند و ایران به یکی از شکلدهندگان اصلی تجارت منطقهای غرب آسیا بدل شود.
