به گزارش صنعتگرد، بازار نوشت: سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران از کاهش حدود ۱۰ درصدی مصرف محصولات لبنی در کشور خبر داد و بخشی از این افت را نتیجه افزایش قیمتها دانست؛ افزایشی که به گفته او از رشد هزینههای تولید، بهویژه قیمت شیرخام و ملزومات بستهبندی، اثر گرفته است.
محمد فربد در نشست خبری خود اعلام کرد سرانه مصرف شیر و فرآوردههای لبنی در کشور اکنون حدود ۶۰ تا ۶۵ کیلوگرم در سال است؛ در حالی که طبق هدفگذاری برنامه پنجم توسعه، این رقم باید به ۱۶۵ کیلوگرم میرسید. این فاصله نشان میدهد مصرف لبنیات در ایران نهتنها از اهداف توسعهای عقب مانده، بلکه با فشار تورمی و کاهش قدرت خرید خانوار، در مسیر نزولی قرار گرفته است.
صنایع لبنی با نیمی از ظرفیت فعال هستند
فربد ظرفیت نصبشده صنعت لبنیات کشور را حدود ۲۰ میلیون تن اعلام کرد و گفت با توجه به میزان شیر ورودی، حجم فرآوری و ظرفیت ماشینآلات، در حال حاضر بهطور متوسط حداکثر ۵۰ درصد ظرفیت این صنعت مورد استفاده قرار میگیرد.
به گفته او، تعداد واحدهای فعال این حوزه نیز طی سالهای گذشته کاهش محسوسی داشته است. در حالی که پیشتر حدود ۱۳۰۰ واحد لبنی در کشور فعالیت میکردند، اکنون این تعداد به حدود ۳۰۰ واحد رسیده است. فربد توضیح داد که بسیاری از واحدهای کوچک یا کارخانههایی که شبکه توزیع مویرگی مناسبی نداشتند، از بازار خارج شدهاند.
این کاهش ظرفیت فعال و کمشدن تعداد واحدها نشان میدهد بازار لبنیات فقط با کاهش تقاضای مصرفی روبهرو نیست؛ بلکه ساختار تولید و توزیع نیز تحت فشار قرار گرفته است.
افزایش قیمت شیرخام چه اثری بر بازار دارد؟
سخنگوی انجمن تأکید کرد تولیدکنندگان به دنبال شوک قیمتی در بازار نیستند، اما قیمت محصولات در ماههای آینده به عواملی مانند نرخ شیرخام و هزینه بستهبندی بستگی دارد.
به گفته فربد، قیمت شیرخام که سال گذشته ۲۳ هزار تومان بود، امسال در دامداریها به ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان رسیده است. او سهم شیرخام در قیمت تمامشده محصولات لبنی را بهطور متوسط حدود ۷۰ درصد اعلام کرد.
این عدد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان میدهد هر تغییر در نرخ شیرخام، بهسرعت در هزینه تولید کارخانهها منعکس میشود. در چنین شرایطی، اگر قیمت نهایی افزایش پیدا کند، مصرف خانوار کاهش مییابد و اگر قیمتها کنترل شود، فشار مالی به تولیدکننده منتقل خواهد شد.
پیشنهاد اختصاص بخشی از کالابرگ به لبنیات
فربد با اشاره به قرار گرفتن لبنیات در گروه کالاهای مشمول کالابرگ گفت برای حفظ سلامت جامعه، بهتر است بخشی از اعتبار کالابرگ کالاهای اساسی بهصورت مشخص برای خرید محصولات لبنی تعریف شود.
این پیشنهاد از آن جهت اهمیت دارد که کاهش مصرف لبنیات میتواند در بلندمدت پیامدهای تغذیهای و سلامت عمومی به همراه داشته باشد. اختصاص اعتبار هدفمند برای خرید شیر، ماست، پنیر و سایر فرآوردهها میتواند بخشی از تقاضای ازدسترفته را جبران کند و فشار مصرفی را از خانوارها کاهش دهد.
صادرات لبنیات و رقابت در بازارهای منطقهای
سخنگوی انجمن درباره وضعیت صادرات نیز گفت از بهمنماه سال گذشته تاکنون آمار رسمی صادرات از سوی گمرک اعلام نشده است. با این حال، او پیشبینی کرد صادرات برخی کالاهای پایه لبنی مانند شیرخشک و کره تحت تأثیر شرایط اخیر کاهش یافته باشد.
فربد عراق، پاکستان و افغانستان را مهمترین مقاصد صادراتی لبنیات ایران معرفی کرد و از روسیه، چین، جمهوری آذربایجان، قزاقستان، عمان و گرجستان نیز بهعنوان دیگر بازارهای هدف نام برد. او همچنین بلاروس را رقیب جدی ایران در بازار روسیه دانست؛ کشوری که گاهی با کاهش قیمت محصولات خود، رقابت را برای صادرکنندگان ایرانی دشوار میکند.
قطعی برق؛ تهدید جدی برای زنجیره لبنیات
فربد در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرد زنجیره تولید لبنیات به دلیل حساسیت محصول باید در اولویت جلوگیری از قطعی برق قرار گیرد. به گفته او، قطع ناگهانی و بدون اطلاع قبلی برق، هم به گاوداریها و هم به کارخانههای تولیدی آسیب جدی وارد میکند.
در این صنعت، توقف سرمایش، اختلال در فرآوری یا قطع برق در مرحله نگهداری محصول میتواند باعث افت کیفیت، افزایش ضایعات و زیان مستقیم واحدهای تولیدی شود. تجهیزات جایگزین تأمین انرژی نیز به گفته فربد، ظرفیت کافی برای پوشش کامل نیاز این زنجیره را ندارند.
تحلیل صنعتگرد
افت مصرف لبنیات تنها یک مسئله قیمتی نیست؛ این روند همزمان سه بخش را تحت فشار قرار میدهد: خانوار، کارخانه و دامداری. وقتی مصرف کاهش مییابد، ظرفیت خالی کارخانهها بیشتر میشود و این موضوع هزینه تولید هر واحد محصول را بالا میبرد. از طرف دیگر، اگر تقاضا ضعیف بماند، زنجیره تأمین شیرخام نیز با چالش فروش و نقدینگی روبهرو خواهد شد.
برای عبور از این وضعیت، حمایت هدفمند از تقاضای مصرفی، ثبات در قیمتگذاری شیرخام و تأمین پایدار برق اهمیت تعیینکننده دارد. آینده صنایع لبنی به این بستگی دارد که سیاستگذار بتواند هم سلامت مصرفکننده را حفظ کند و هم امکان فعالیت اقتصادی پایدار را برای تولیدکنندگان فراهم سازد.
