به گزارش صنعتگرد، دنیای اقتصاد نوشت: اکبر رنجبرزاده، عضو ناظر مجلس در شورای رقابت، اجرای برنامه هفتم پیشرفت در حوزه اسقاط خودروهای فرسوده را یکی از راههای ساماندهی بازار خودرو و تقویت تولید دانسته است. این پیشنهاد در شرایطی مطرح میشود که آمارهای بهار ۱۴۰۵ از افت قابل توجه تیراژ خودروسازان حکایت دارد و از طرفی سیاستگذار به دنبال شتابدادن به نوسازی ناوگان است.
رنجبرزاده معتقد است بخشی از تقاضای سالهای گذشته بازار خودرو ماهیت واسطهای داشته و کاهش جذابیت خرید برای دلالان، در کنار مشکلات تولید، بر وضعیت فعلی بازار اثر گذاشته است. به اعتقاد او، ایجاد یک تقاضای مصرفی پایدار از محل جایگزینی خودروهای قدیمی میتواند به خودروسازان برای برنامهریزی تولید اطمینان بیشتری بدهد.
اسقاط خودروهای فرسوده در برنامه هفتم چه جایگاهی دارد؟
بررسی متن برنامه هفتم نشان میدهد هدف کمی تعیینشده برای کشور، اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه انواع خودروی فرسوده است. نکته مهم این است که این حکم را نباید صرفاً به معنای تعویض مستقیم ۵۰۰ هزار خودروی قدیمی با ۵۰۰ هزار خودروی نو تفسیر کرد؛ عدد ۵۰۰ هزار، هدف سالانه خروج ناوگان فرسوده در برنامه است و تحقق جایگزینی به سازوکارهای اجرایی، مشوقها و ظرفیت عرضه خودرو بستگی دارد.
اهمیت این هدف زمانی روشن تر میشود که آن را در کنار وضعیت فعلی ناوگان قرار دهیم. بر اساس اطلاعات منتشرشده از وزارت صمت، بیش از ۲.۶ میلیون خودروی سواری فرسوده در کشور وجود دارد و حجم بالای وسایل نقلیه قدیمی همچنان یکی از چالشهای مصرف سوخت، آلودگی و نوسازی بازار است.
تولید خودرو در بهار ۱۴۰۵ چقدر کاهش یافت؟
یکی از دلایلی که موضوع نوسازی ناوگان دوباره در مرکز بحث بازار خودرو قرار گرفته، افت تیراژ تولید است. آمار منتشرشده برای سهماهه نخست سال ۱۴۰۵ نشان میدهد تولید خودروهای سواری از حدود ۲۲۴ هزار دستگاه در بهار ۱۴۰۴ به حدود ۱۴۵ هزار دستگاه رسیده؛ یعنی کاهش تقریبی ۳۵ درصدی. سایپا در همین دوره یکی از بیشترین افتهای تولید را تجربه کرده است.
البته عملکرد همه تولیدکنندگان یکسان نبوده است. ایرانخودرو اعلام کرده در بهار امسال بیش از ۱۰۰ هزار دستگاه خودروی سواری تولید کرده و برنامه تولید تعیینشده برای این شرکت را محقق کرده است. بنابراین کاهش تولید صنعت بیش از آنکه یک روند کاملاً یکدست باشد، تحت تأثیر افت شدید برخی شرکتها و مونتاژکاران قرار گرفته است.
دولت برای سرعت گرفتن نوسازی چه اقدامی کرده است؟
در تیرماه ۱۴۰۵، بازنگری آییننامه ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو نیز در دستور کار قرار گرفت. فرشاد مقیمی، رئیس هیئت عامل ایدرو، اعلام کرد اصلاح این آییننامه میتواند روند خروج خودروهای قدیمی را تسریع کند و کشور را به هدف برنامه هفتم نزدیکتر سازد.
طبق اعلام ایدرو، در سه سال اخیر حدود ۶۷۰ هزار دستگاه خودرو از رده خارج شده که معادل حدود ۲۵ درصد کل اسقاط انجامشده طی دو دهه گذشته عنوان شده است. در سازوکار قبلی نیز به ازای هر ۱۲ خودروی تولیدی، یک خودرو باید از رده خارج میشد؛ مدلی که برای رسیدن به هدف سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه کافی ارزیابی نشده است.
آیا نوسازی ناوگان واقعاً تولید را افزایش میدهد؟
از منظر بازار، پاسخ تا حدی مثبت است. اگر مالک یک خودروی قدیمی با مشوق مالی مناسب، تسهیلات و اولویت خرید بتواند وارد طرح جایگزینی شود، تقاضایی ایجاد می
شود که برخلاف خریدهای واسطهای، مستقیماً از سوی مصرفکننده واقعی شکل گرفته است.
برای خودروساز نیز چنین تقاضایی قابل پیشبینیتر است. اگر برنامه خروج سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه واقعاً عملیاتی شود، بخشی از ظرفیت فروش شرکتها میتواند از قبل به بازار جایگزینی اختصاص یابد و ریسک انباشت محصول کاهش پیدا کند.
اما این سازوکار بهتنهایی مشکل صنعت خودرو را حل نمیکند. خودروسازان همچنان با نوسانات هزینه مواد اولیه، تأمین قطعه، نقدینگی، قیمتگذاری و محدودیتهای زنجیره تأمین مواجهاند. بنابراین ایجاد تقاضای جدید زمانی به افزایش پایدار تولید منجر میشود که سمت عرضه نیز توان پاسخگویی داشته باشد.
تحلیل صنعتگرد
اجرای هدف سالانه اسقاط خودروهای فرسوده میتواند بازار خودرو را از یک جهت مهم تغییر دهد: انتقال بخشی از تقاضا از بازار واسطهای به تقاضای واقعی برای جایگزینی خودرو. این موضوع برای خودروسازان امکان برنامهریزی فروش و تولید را افزایش میدهد و همزمان میتواند مصرف سوخت و سن ناوگان را کاهش دهد.
با این حال، پیوند دادن افت تولید فقط به کمبود تقاضا سادهسازی مسئله است. آمار بهار ۱۴۰۵ نشان میدهد صنعت خودرو همزمان با مشکلات عرضه و افت تیراژ مواجه است. بنابراین موفقیت سیاست نوسازی به سه شرط بستگی دارد: مشوق کافی برای مالک خودروی قدیمی، تأمین مالی خرید خودروی جایگزین و توان خودروساز برای افزایش واقعی تولید. بدون این سه ضلع، هدف ۵۰۰ هزار دستگاه ممکن است روی کاغذ باقی بماند.
