بلبرینگ در مقایسه با ابعاد ماشینآلات صنعتی قطعه کوچکی است، اما خرابی، انتخاب نادرست یا نبود بهموقع آن میتواند یک تجهیز و در برخی موارد بخشی از خط تولید را متوقف کند. در این گفتوگوی اختصاصی درباره تجربه تأمین قطعات برای کارخانهها، چالش محصولات تقلبی، اشتباهات رایج در سفارش، اهمیت روانکاری و مدیریت قطعات یدکی صحبت کردهایم.
بلبرینگ و بیرینگهای صنعتی یکی از بخشهای کمتر دیدهشده زنجیره نگهداری و تعمیرات کارخانههاست؛ بازاری که اهمیت آن معمولاً زمانی بیشتر مشخص میشود که یک دستگاه از مدار خارج شده و واحد فنی برای بازگرداندن آن به تولید، به یک قطعه مشخص نیاز دارد.
در ادامه، رسانه صنعتگرد در یک گفتوگوی اختصاصی با مهندس وحید بهشتی، مدیر مجموعه صامد بلبرینگ، به بررسی تجربه این مجموعه در بازار بیرینگهای صنعتی، چالشهای تأمین قطعات خاص، اصالت کالا و نیازهای فنی کارخانهها پرداخته است.
چرا بلبرینگ برای صنعت تا این اندازه مهم است؟
پاسخ: من برای توضیح اهمیت این قطعه از یک تعبیر ساده استفاده میکنم: «بلبرینگ غذای صنعت است.»
تقریباً در هر مجموعهای که حرکت چرخشی وجود داشته باشد، میتوان انواع بیرینگ را پیدا کرد؛ از ماشینآلات کارخانهها تا خودرو و لوازم خانگی. در صنعت اهمیت موضوع بیشتر است، چون ممکن است یک بلبرینگ روی دستگاهی نصب شده باشد که توقف آن بخشی از تولید را متوقف کند.
در چنین شرایطی دیگر اندازه یا قیمت خود قطعه معیار اصلی نیست؛ باید دید این قطعه روی چه تجهیزی قرار دارد و توقف آن دستگاه چه اثری بر تولید ایجاد میکند.
فعالیت شما در بازار بلبرینگ از چه زمانی آغاز شد؟
پاسخ: فعالیت من از سال ۱۳۸۷ آغاز شد. چند سال نخست بیشتر صرف کسب تجربه، شناخت برندها، کدهای فنی و نیاز مشتریان شد و از سال ۱۳۹۱ فعالیت مستقل خودم را ادامه دادم.
بازار بلبرینگ شاید از بیرون ساده به نظر برسد، اما تنوع کدها، برندها و کاربردها بسیار زیاد است. هر کارخانه نیز متناسب با ماشینآلات خود نیاز متفاوتی دارد و شناخت همین تفاوتها بخش مهمی از تجربه در این بازار است.
پرتکرارترین جملهای که از کارخانهها میشنوید چیست؟
پاسخ: یکی از پرتکرارترین جملات این است:
«خط خوابیده.»
وقتی کارخانه این جمله را میگوید، یعنی زمان به مهمترین عامل تبدیل شده است. دستگاه از مدار خارج شده و واحد فنی یا خرید بهدنبال قطعهای است که باید هرچه سریعتر تأمین شود.
در چنین شرایطی فقط قیمت بلبرینگ مطرح نیست. کارخانه باید هزینه توقف تجهیز و مدت زمانی را که تولید تحت تأثیر قرار گرفته نیز در نظر بگیرد.
تجربه تأمین بلبرینگ برای نیروگاه نکا چه بود؟
پاسخ: یکی از نمونههای مهم مربوط به نیروگاه نکا در سال ۱۴۰۰ بود. بلبرینگ موردنیاز از مدلهایی بود که در آن مقطع بهراحتی در بازار ایران پیدا نمیشد و خرابی آن بخشی از فعالیت مجموعه را با مشکل مواجه کرده بود.
این تجربه نشان میدهد ارزش واقعی یک قطعه همیشه با قیمت خرید آن مشخص نمیشود. ممکن است یک بلبرینگ نسبتاً کوچک روی تجهیزی نصب شده باشد که توقف آن هزینهای چندین برابر قیمت خود قطعه ایجاد کند.
کارخانه هنگام سفارش بلبرینگ چه اطلاعاتی باید ارائه کند؟
پاسخ: کد فنی مهمترین اطلاعات اولیه است، اما در سفارشهای تخصصی همیشه کافی نیست.
مواردی داشتهایم که واحد خرید اطلاعاتی را اعلام کرده و قطعه براساس همان مشخصات تهیه شده، اما پس از رسیدن کالا، واحد فنی متوجه شده که بلبرینگ انتخابشده با نیاز دستگاه مطابقت ندارد.
نتیجه این اشتباه فقط مرجوع شدن کالا نیست؛ زمان تعمیر نیز از دست میرود.
برای قطعات تخصصی بهتر است مشخصات با واحد فنی کنترل شود و در صورت نیاز، اطلاعاتی مانند نوع دستگاه، شرایط محیطی و نحوه کار تجهیز نیز در اختیار تأمینکننده قرار گیرد. ارتباط مستقیم واحد فنی و تأمینکننده میتواند احتمال خطا را کاهش دهد.
بلبرینگ تقلبی چقدر به دغدغه کارخانهها تبدیل شده است؟
پاسخ: یکی از سؤالهایی که بسیار میشنویم این است:
«این بلبرینگ اصله؟»
برخی نمونههای کپی از نظر ظاهری به محصول اصلی بسیار نزدیک شدهاند و تشخیص آنها برای خریدار عادی همیشه آسان نیست.
برای کارخانه، مسئله فقط این نیست که مجبور شود دوباره یک قطعه بخرد. اگر بلبرینگ کیفیت لازم را نداشته باشد و زود خراب شود، دستگاه دوباره از مدار خارج میشود و هزینه تعمیر و توقف تکرار خواهد شد.
به همین دلیل در قطعات حساس، اصالت کالا، مشخصات فنی و اعتبار تأمینکننده باید در کنار قیمت بررسی شوند.
بعد از اصالت کالا، مهمترین سؤال مشتریان چیست؟
پاسخ: معمولاً سؤال بعدی این است:
«چقدر سریع به دست ما میرسد؟»
در کدهای پرمصرف معمولاً گزینههای بیشتری وجود دارد، اما بعضی بلبرینگها مصرف عمومی ندارند و ممکن است در هر زمان در بازار موجود نباشند.
اگر کارخانه برای چنین قطعهای تا زمان خرابی صبر کند، جستوجوی آن تازه پس از توقف دستگاه آغاز میشود. به همین دلیل زمان تأمین برای برخی تجهیزات اهمیت بسیار زیادی دارد.
مهمترین اشتباه کارخانهها در تأمین قطعات یدکی چیست؟
پاسخ: یکی از مشکلات رایج این است که خرید قطعه تا آخرین لحظه عقب انداخته میشود.
من برای توضیح این وضعیت میگویم:
«بعضی کارخانه ها، دقیقه نود هم اقدام به تامین این کالای اساسی نمیکنند؛ بلکه در وقت اضافه به سراغ مجموعه میآیند.»
درباره کدهای پرمصرف شاید این تأخیر همیشه مشکل جدی ایجاد نکند، اما برای بلبرینگهای خاص شرایط متفاوت است.
اگر قطعهای روی یک تجهیز مهم استفاده میشود و تأمین آن نیز دشوار است، داشتن نمونه یدکی میتواند بخشی از مدیریت ریسک نگهداری و تعمیرات کارخانه باشد.
آیا خرابی زودهنگام همیشه از کیفیت بلبرینگ است؟
پاسخ: خیر. گاهی بلبرینگ مناسبی خریداری شده، اما نوع گریس، روغن یا روانکار با شرایط کار تجهیز هماهنگ نیست و همین مسئله عمر قطعه را کاهش میدهد.
نصب، شرایط محیطی و نحوه کار دستگاه نیز میتوانند در عملکرد بیرینگ مؤثر باشند.
اگر یک بلبرینگ بهصورت مکرر خراب میشود، بهتر است فقط خود قطعه تعویض نشود؛ علت اصلی خرابی در مجموعه دستگاه باید بررسی شود.
چه محصولاتی در کنار بیرینگ تأمین میکنید؟
پاسخ: انواع بلبرینگ، رولبرینگ و نیدل بیرینگ بخش اصلی فعالیت مجموعه هستند. در کنار آنها کاسهنمد، تسمه و برخی روغنها و روانکارهای صنعتی نیز تأمین میشوند.
برای بعضی روغنهای تخصصی نیز دیتاشیت و نتایج آزمایشگاهی در اختیار مشتری صنعتی قرار میگیرد.
روی برندهای ABS و ZBS فعالیت داریم و متناسب با نیاز مشتری، برخی دیگر از برندهای شناختهشده بازار نیز تأمین میشوند. سفارشها هم محدود به مشهد نیست و برای مشتریان صنعتی در نقاط مختلف کشور ارسال میشود.
مشتریان اصلی بازار بلبرینگ کدام صنایع هستند؟
پاسخ: این بازار به یک صنعت مشخص محدود نیست. صنایع فولادی، کارخانههای سیمان، پتروشیمی، نفت و گاز از مصرفکنندگان مهم هستند و صنایع غذایی، نوشیدنی و بسیاری از واحدهای تولیدی دیگر نیز انواع بیرینگ مصرف میکنند.
همین گستردگی کاربرد است که باعث شده از تعبیر «غذای صنعت» استفاده کنم؛ تقریباً در هر صنعتی که ماشینآلات وجود دارد، بیرینگها نیز حضور دارند.
بلبرینگهای خاص چگونه تأمین میشوند؟
پاسخ: واردکنندگان معمولاً بخش بیشتری از سرمایه خود را روی کدهای پرمصرف قرار میدهند؛ بنابراین طبیعی است که همه مدلها همیشه در بازار موجود نباشند.
برخی بیرینگهای استیل، سرامیکی یا کدهای خاص ممکن است نیاز به سفارش و تأمین اختصاصی داشته باشند.
در بعضی موارد مشتری قطعه دیگری غیر از بلبرینگ با کد یا مشخصات فنی مشخص نیاز دارد که تلاش میکنیم از طریق شبکه تأمین آن را پیدا کنیم. محدودیتهای خرید خارجی نیز باعث شده این شبکه تأمین برای برخی صنایع اهمیت بیشتری پیدا کند.
بازار قطعات صنعتی نسبت به گذشته چه تغییری کرده است؟
پاسخ: بازار از شکل کاملاً سنتی فاصله گرفته است.
در گذشته فروشنده میتوانست منتظر تماس یا مراجعه مشتری بماند، اما امروز وبسایتها، شبکههای اجتماعی و ابزارهای آنلاین وارد مسیر خرید قطعات صنعتی شدهاند.
مشتری قبل از تماس میتواند جستوجو کند، اطلاعات بیشتری به دست آورد و گزینههای مختلف را مقایسه کند.
در نتیجه رقابت دیگر فقط بر سر موجودی کالا نیست؛ اعتماد، اطلاعات فنی، سرعت پاسخگویی و توان تأمین قطعه نیز به معیارهای مهم تبدیل شدهاند.
قطعهای کوچک که هزینه توقف آن میتواند بزرگ باشد
این گفتوگو یک نکته مهم برای مدیران کارخانه و مسئولان نگهداری و تعمیرات دارد: اهمیت یک قطعه را نباید فقط براساس قیمت یا اندازه آن سنجید.
بلبرینگی که در کف دست جا میشود ممکن است روی تجهیزی نصب شده باشد که توقف آن بخشی از تولید را مختل کند. شناخت قطعات حساس، ثبت دقیق کدهای فنی، بررسی اصالت محصول، انتخاب روانکار مناسب و نگهداری قطعات یدکی برای تجهیزات بحرانی میتواند بخشی از مدیریت ریسک یک واحد تولیدی باشد.
بازار تأمین قطعات صنعتی نیز تخصصیتر شده است. مشتری کارخانهای تنها به دنبال موجود بودن کالا نیست؛ او به قطعه صحیح، اطلاعات قابل اتکا و تأمین در زمانی نیاز دارد که توقف دستگاه به حداقل برسد.
شاید همین واقعیت بهترین توضیح برای جملهای باشد که در این گفتوگو مطرح شد:
«بلبرینگ غذای صنعت است.»
