گفت‌وگوی اختصاصی صنعتگرد با نورالهدی پورعباس، مدیرعامل شرکت راهبرد بین‌الملل سبز سورا
از تحصیل در رشته پرستاری تا مدیریت مجموعه‌ای که برای صنایع نفت، گاز و پتروشیمی محصول تولید می‌کند، مسیر چندان معمولی نیست. مسیری که برای نورالهدی پورعباس با علاقه به مسائل محیط‌زیستی، شناخت ظرفیت‌های صنعتی مشهد و تلاش برای تبدیل یک ایده به محصولی کاربردی همراه بوده است.
او کارشناسی پرستاری دارد، در مقطع کارشناسی ارشد تجارت الکترونیک خوانده و تحصیلات خود را در مقطع دکترای مدیریت ادامه داده است. بااین‌حال، امروز فعالیت اصلی‌اش تولید جاذب‌های نفتی و هیدروکربنی است؛ محصولاتی که برای مهار و جمع‌آوری آلودگی‌های نفتی در بنادر، اسکله‌ها و تأسیسات صنعتی استفاده می‌شوند.
در گفت‌وگوی اختصاصی با مدیرعامل شرکت راهبرد بین‌الملل سبز سورا و نایب‌رئیس اول کانون زنان بازرگان خراسان رضوی، از چگونگی ورود به صنعت، مسیر ساخت یک محصول ایرانی، تجربه فعالیت در بازاری مردانه و مشکلاتی صحبت کرده‌ایم که پشت درهای کارخانه‌ها کمتر دیده می‌شوند.
از پرستاری تا صنعت
«شاید برای خیلی‌ها جالب باشد که من کارشناسی پرستاری دارم، کارشناسی ارشدم تجارت الکترونیک است و دکترای مدیریت خوانده‌ام. یعنی مسیر تحصیلی من از ابتدا ارتباط مستقیمی با تولید محصولات نفتی و هیدروکربنی نداشته است.
چندین سال است که در انجمن مدیریت سبز ایران فعالیت دارم و یکی از دغدغه‌های همیشگی‌ام حفاظت از محیط زیست بوده است. اینکه چطور می‌توانیم جلوی آلودگی بیشتر را بگیریم و محصولی تولید کنیم که علاوه بر جمع‌آوری آلودگی، امکان بازگرداندن مواد به چرخه استفاده را هم فراهم کند.
از طرفی، مشهد ظرفیت خوبی در تولید منسوجات بی‌بافت یا همان نان‌وون دارد. وقتی این ظرفیت را در کنار نیاز صنایع به تجهیزات جمع‌آوری آلودگی‌های نفتی قرار دادم، موضوع برایم جدی‌تر شد.
من همیشه معتقدم صنعت نمی‌آید به شما بگوید چه می‌خواهد. این شما هستید که باید بروید، جست‌وجو کنید و ببینید کجا نیاز وجود دارد و چه مسئله‌ای هنوز به‌درستی حل نشده است.
به نظرم برای ورود به صنعت، علاوه بر علم و اطلاعات، باید پشتکار داشت. ممکن است رشته تحصیلی شما چیز دیگری باشد، اما اگر حاضر باشید یاد بگیرید، تحقیق کنید و برای رسیدن به نتیجه تلاش کنید، می‌توانید وارد حوزه‌های تازه‌ای شوید.»
برای تولید یک محصول ایرانی، بیش از ۲۰۰ مقاله خواندم
«از سال ۱۴۰۰ کار روی جاذب‌های نفتی را آغاز کردم. نمونه خارجی این محصولات وجود داشت، اما می‌خواستیم محصولی تولید کنیم که بتواند از نظر عملکرد با نمونه خارجی رقابت کند و هزینه تأمین آن برای مصرف‌کننده داخلی کمتر باشد.
حدود یک سال و نیم زمان برد تا به محصول موردنظر برسیم. در این مدت فکر می‌کنم بیش از ۲۰۰ مقاله مطالعه کردم؛ درباره مواد اولیه، ترکیبات پلیمری، فرایند تولید و اینکه هر ماده چه تأثیری بر قدرت جذب محصول دارد.
اما مسئله فقط مطالعه نبود. اینکه بدانید یک محصول از چه موادی ساخته می‌شود با اینکه بتوانید واقعاً آن را تولید کنید، تفاوت زیادی دارد.
باید آزمایش می‌کردیم، نتیجه را بررسی می‌کردیم و دوباره تغییر می‌دادیم تا محصول به کیفیت موردنظر برسد.
این مسیر خیلی سخت بود، به‌خصوص وقتی وارد بازاری می‌شوید که از قبل تأمین‌کنندگان و واردکنندگان در آن حضور دارند. شما باید بتوانید نشان دهید که محصولتان از نظر کیفیت، قیمت و عملکرد حرفی برای گفتن دارد.
برای من این تجربه ثابت کرد که داشتن ایده کافی نیست؛ مهم این است که بتوانید آن را به محصول نهایی تبدیل کنید.»
چرا در مشهد جاذب نفتی تولید می‌کنیم؟
«خیلی از افرادی که با محصولات ما آشنا می‌شوند، می‌پرسند چرا در مشهد سراغ تولید تجهیزات مرتبط با نفت رفته‌اید؛ شهری که نه بندر دارد و نه در مجاورت پالایشگاه‌های بزرگ کشور قرار گرفته است.
اتفاقاً یکی از دلایل انتخاب مشهد، ظرفیت صنعتی همین شهر بود. مشهد در حوزه تولید منسوجات بی‌بافت توانمندی خوبی دارد و از نظر نیروی انسانی و امکانات تولید هم شرایط مناسبی برای فعالیت ما فراهم است.
محصولات ما حجم زیادی دارند و هزینه حمل‌ونقل آنها قابل‌توجه است. بااین‌حال، وقتی بتوانید قیمت تمام‌شده را مدیریت کنید، تولید در شهری دور از بازار مصرف هم می‌تواند توجیه اقتصادی داشته باشد.
در دوره جنگ دوازده‌روزه نیز توانستیم فعالیت تولیدی خود را ادامه دهیم و سفارش‌ها را تأمین کنیم. همین تجربه برای من نشان داد که قرارگرفتن در مشهد الزاماً نقطه‌ضعف نیست و حتی در بعضی شرایط می‌تواند یک مزیت باشد.
مهم این است که ایده شما هر روز پیشرفت کند. اگر صرفاً به این دلیل که محصولتان فروش دارد، توسعه آن را متوقف کنید، ممکن است بعد از مدتی از بازار عقب بمانید.»
جاذب‌های نفتی چگونه آلودگی را از آب و محیط صنعتی جمع‌آوری می‌کنند؟
«محصولات اصلی ما جاذب‌های نفتی و هیدروکربنی هستند. جاذب‌های شیمیایی و یونیورسال هم تولید کرده‌ایم، اما بخش اصلی فعالیت ما روی جاذب‌های نفتی متمرکز است.
این محصولات بر پایه پلی‌پروپیلن ساخته می‌شوند و در مدل‌های مخصوص جذب نفت، ساختار محصول به‌گونه‌ای است که مواد نفتی و هیدروکربنی را جذب می‌کند، بدون اینکه آب را به خود جذب کند.
برای مثال، وقتی نفت روی سطح آب نشت می‌کند، از تجهیزاتی برای مهار و جمع‌آوری آن استفاده می‌شود. ما محصولاتی مانند پد، بالشتک جاذب و انواع بوم تولید می‌کنیم که هرکدام متناسب با شرایط آلودگی کاربرد دارند.
در تولید این محصولات از ترکیبات نانو هم استفاده کرده‌ایم تا بتوانیم مصرف مواد اولیه را کاهش دهیم و قدرت جذب را افزایش دهیم.
برای بررسی کیفیت نیز نمونه‌های محصولات را به پژوهشگاه صنعت نفت ارسال می‌کنیم. براساس نتایج آزمایش‌هایی که دریافت کرده‌ایم، بعضی از محصولات ما قابلیت جذب تا هشت برابر وزن خود را دارند.
برای من مهم است که محصول فقط ظاهر مناسبی نداشته باشد، بلکه در شرایط واقعی هم عملکرد قابل قبولی ارائه دهد؛ چون در موضوع آلودگی نفتی، کیفیت تجهیزات مستقیماً با حفاظت از محیط زیست ارتباط دارد.»
از دو کارگاه تولیدی تا افزایش ظرفیت تولید جاذب‌های نفتی
«ما در حال حاضر دو کارگاه داریم؛ یکی در پارک فناوری و دیگری در شهرک فردوسی مشهد که مجموعه دوم حدود ۷۰۰ مترمربع زمین دارد.
حدود ۱۰ نفر در فهرست بیمه شرکت هستند، اما با توجه به پروژه‌هایی که دریافت می‌کنیم، تعداد افراد مشغول به کار به ۳۰ تا ۳۵ نفر هم می‌رسد.
یکی از تجربه‌های جالب من مربوط به دریافت پروانه بهره‌برداری بود. ابتدا از مشهد اقدام کردم، اما به دلیل موضوع کد آیسیک محصول، مجبور شدم پیگیری را در تهران ادامه بدهم.
وقتی مشخص شد محصول در زیرمجموعه صنایع نساجی قرار می‌گیرد، گفتند باید کد مربوط به آن را دریافت کنید. جالب اینکه تا آن زمان، براساس بررسی‌هایی که انجام دادم، کسی این کد را برای محصول موردنظر ما نگرفته بود.
در نهایت توانستیم پروانه بهره‌برداری را دریافت کنیم. آن زمان ظرفیت تولید ما حدود ۳۰۰ تن بود، اما امروز با امکانات و دستگاه‌هایی که داریم، می‌توانیم تا حدود سه برابر آن ظرفیت تولید کنیم.
مسئله این است که داشتن ظرفیت تولید به‌تنهایی کافی نیست. باید مشتریان صنعتی بدانند چنین محصولی در داخل کشور ساخته می‌شود و امکان تأمین آن وجود دارد.»
چالش بزرگ ما فقط تولید نیست؛ شناخته‌شدن در بازار صنعت نفت است
«بخش عمده مشتریان ما بنادر، پالایشگاه‌ها و مجموعه‌های مرتبط با صنعت نفت و گاز هستند. فروش این محصولات معمولاً از طریق استعلام و مناقصات انجام می‌شود.
برای ورود به این بازار، پیگیر حضور در فهرست بلند تأمین‌کنندگان مورد تأیید صنعت نفت یا همان AVL شدیم. بااین‌حال، حتی بعد از چند سال حضور در این فهرست، هنوز با مجموعه‌هایی روبه‌رو می‌شویم که اصلاً نمی‌دانند چنین تولیدکننده‌ای در مشهد وجود دارد.
یک بار برای کمک به مهار آلودگی نفتی در قشم، محصولاتمان را رایگان ارسال کردیم تا بتوانند از آنها استفاده کنند.
گاهی واقعاً تعجب می‌کنم که چرا ظرفیت تولید داخل به‌اندازه کافی شناخته نشده است. حتی در یکی از مناقصاتی که شرکت کرده بودیم، بعد از اعلام برنده‌شدن تماس گرفتند تا مطمئن شوند شرکت ما واقعاً وجود دارد!
به نظرم صنعت به یک نظام ارزیابی دقیق‌تر نیاز دارد. چرا کیفیت محصولات تولیدکنندگان به‌صورت مستمر بررسی و رتبه‌بندی نشود تا خریداران بتوانند براساس نتایج واقعی تصمیم بگیرند؟
در کنار این موضوع، رسانه‌ها هم نقش مهمی دارند. وقتی از یک واحد تولیدی گزارش، عکس یا فیلم منتشر می‌شود، فعالان صنعتی در شهرهای دیگر متوجه می‌شوند چنین مجموعه‌ای وجود دارد و چه محصولاتی تولید می‌کند.
تولیدکننده نباید برای اثبات موجودیت و توانایی خود این‌همه تلاش کند.»
وقتی قیمت مواد اولیه چند برابر می‌شود، چطور می‌توان تولید کرد؟
«مواد اولیه اصلی محصولات ما از پتروشیمی‌های داخلی تأمین می‌شود، اما نوسان قیمت همین مواد یکی از جدی‌ترین مشکلات ماست.
در دوره‌ای که پتروشیمی‌ها به دلیل شرایط جنگی با مشکل مواجه شدند، قیمت مواد اولیه به‌شدت افزایش پیدا کرد. برای اینکه ابعاد موضوع مشخص شود، قبلاً ممکن بود با یک میلیارد تومان حدود ۱۰ تن مواد اولیه بخریم، اما در مقطعی هزینه خرید یک تن به همین رقم رسید.
این یعنی برای ادامه فعالیت باید سرمایه در گردش بسیار بیشتری داشته باشیم.
فرض کنید امروز در یک مناقصه شرکت می‌کنم و قیمت محصول را براساس نرخ مواد اولیه اعلام می‌کنم. تا زمانی که سفارش تولید و تحویل داده شود، ممکن است هزینه‌ها کاملاً تغییر کرده باشند.
گاهی مجبورم هر روز قیمت مواد اولیه را بگیرم تا بدانم محصول را با چه قیمتی می‌توانم بفروشم.
من نمی‌گویم دولت حتماً به ما کمک مالی بدهد. یکی از مهم‌ترین خواسته‌هایم این است که شرایطی فراهم شود تا قیمت‌ها برای مدتی قابل پیش‌بینی باشند؛ حتی شش ماه.
تولیدکننده وقتی نتواند هزینه ماه آینده را تخمین بزند، چطور باید برای توسعه کارخانه، خرید دستگاه یا قراردادهای جدید برنامه‌ریزی کند؟»
در یک صنعت مردانه، برای اثبات توانایی‌ام بیشتر تلاش کرده‌ام
«زن بودن در صنعت خودش چالش‌های خاصی دارد، به‌خصوص وقتی وارد حوزه‌ای می‌شوید که بیشتر فعالان آن مرد هستند.
من همیشه می‌گویم یک مرد اگر یک قدم برمی‌دارد، یک زن باید ده برابر زحمت بکشد تا بتواند به همان جایگاه برسد.
این موضوع را در گرفتن تسهیلات، ارتباطات تجاری و حضور در مناقصات تجربه کرده‌ام. شبکه‌های ارتباطی قدیمی در بازار وجود دارند و ورود یک تولیدکننده جدید، به‌خصوص یک زن، همیشه آسان نیست.
درحالی‌که این کار به دقت زیادی احتیاج دارد؛ از انتخاب مواد اولیه و کنترل وزن محصول گرفته تا کیفیت تولید و بسته‌بندی. همه جزئیات باید درست انجام شود.
من به‌عنوان نایب‌رئیس اول کانون زنان بازرگان خراسان رضوی، موضوع توانمندسازی زنان فعال اقتصادی را هم پیگیری می‌کنم. در این کانون برنامه‌های آموزشی و فعالیت‌هایی در حوزه ارتباطات بین‌المللی داریم.
یکی از پیشنهادهایی که به مسئولان استان ارائه کردم، ایجاد فرصت‌های عادلانه‌تر برای حضور شرکت‌های زن‌محور در مناقصات بود.
من نمی‌گویم کیفیت را فدای زن‌محور بودن یک شرکت کنیم. اتفاقاً معتقدم کیفیت باید معیار اصلی باشد؛ اما باید شرایطی ایجاد شود که زنان کارآفرین هم بتوانند بدون وابستگی به ارتباطات غیررسمی، توانایی خود را در رقابت نشان دهند.»
اگر قرار است صنعت پیشرفت کند، باید موانع تولید را از نزدیک دید
«به نظرم یکی از مشکلات جدی صنعت، جزیره‌ای عمل‌کردن سازمان‌هاست. گاهی برای انجام یک کار ساده یا تمدید مجوز باید مراحل مختلفی را طی کنیم، درحالی‌که اعلام می‌شود بسیاری از این فرایندها الکترونیکی و آسان شده‌اند.
پیشنهاد من این است که مسئولان خودشان در جایگاه یک تولیدکننده این مراحل را تجربه کنند؛ ببینند دریافت مجوز، تسهیلات یا پیگیری کارهای اداری واقعاً چقدر زمان می‌برد.
در موضوع تسهیلات بانکی هم مشکلات زیادی وجود دارد. گاهی برای دریافت وام باید چندین ضامن، چک و سفته ارائه کنیم و حتی سند واحد صنعتی هم به‌عنوان وثیقه پذیرفته نمی‌شود.
ما هنوز صادرات نداشته‌ایم. ترجیح می‌دهم ابتدا بازار داخلی را بیشتر توسعه بدهیم و بعد وارد صادرات شویم. البته حجم بالای محصولات و هزینه حمل‌ونقل هم موضوع مهمی است که باید برای آن برنامه‌ریزی کنیم.
با همه این مشکلات، همچنان معتقدم صنعت ایران ظرفیت زیادی برای توسعه دارد؛ به شرط آنکه تولیدکننده بتواند انرژی خود را به‌جای عبور از موانع اداری، صرف بهبود محصول و گسترش فعالیتش کند.
برای من حفاظت از محیط زیست، افزایش ایمنی و پایداری سه اصل مهم در تولید هستند. از ابتدا هم هدفم این بود که محصولی بسازیم که بتواند یک مشکل واقعی را حل کند.
معتقدم در صنعت نباید منتظر بمانیم تا کسی فرصتی را به ما معرفی کند؛ باید جست‌وجو کنیم، نیازها را بشناسیم و برای تبدیل ایده به محصول پشتکار داشته باشیم.»
